Ο Ηράκλειτος και η Φιλοσοφία του !!
Ο Ηράκλειτος έζησε το (540-475 π.χ) έζησε στην Έφεσο της Μικράς Ασίας, καταγόμενος από βασιλική οικογένεια. Ο ίδιος όμως έζησε απόμακρη ζωή και έτρεφε βαθιά περιφρόνηση για τις μάζες και του δημοκρατικούς θεσμούς του καιρού του.
Η ανατρεπτικές φιλοσοφικές του απόψεις και ο δύσκολος χαρακτήρας του δεν ευνόησαν στη δημοτικότητά του.
Ο Ηράκλειτος σε αντίθεση με τους άλλους φιλοσόφους είχε θεσπίσει την ακινησία του ΕΙΝΑΙ, κήρυξε το “αεί γίγνεσθαι και μεταβάλλεσαι και μη ουδέποτε το αυτό μένειν”
Κατά τον Ηράκλειτο, τα πάντα μεταβάλλονται από τι στιγμή που γίνονται και τίποτα δεν μένει ακίνητο και μόνιμο, όλα βρίσκονται σε μια συνεχή διαπάλη και αντίθεση. Μέσα από αυτή τη διαπάλη γεννιέται η αρμονία διαφορετικά δεν θα υπήρχε ζωή.
Όλα τα δόγματα που είναι γνωστά ως (ισμοί), π.χ. πολιτισμός, λογισμός, πρωταθλητισμός, σκεπτικισμός, υλισμός, διαφωτισμός, ρομαντισμός και δεκάδες άλλα (ψυχρά) και άρα νεκρά κατά την άποψή του συστήματα αποτελούν την ταφόπλακα της ανθρώπινης ψυχής. Αυτοί που είπαν σκοτεινό τον Ηράκλειτο είναι οι παγωμένοι, γιατί είναι αδύνατο για τον πάγο να καταλάβει την ζεστασιά και την ροή της φωτιάς.
Ο Ηράκλειτος θεωρείται ως ένας από τους πρωϊμότερους φιλοσόφους αναγνωρίζοντας την παγκοσμιότητα της αλλαγής και ανάπτυξης, διαμέσου εσωτερικών αντιφάσεων. Διαφώνησε με προκατόχους του φιλοσόφους όπως Πυθαγόρα, Θαλή, Αναξίμανδρο γύρω από τη φύση της τελικής ουσίας, αλλά αντί αυτής υποστήριζε ότι η φύση των πάντων αποτελεί την αλλαγή την ίδια. Χρησιμοποιεί το πυρ μεταφορικά παρά σαν λύση του υλικού κόσμου. Αυτό οδήγησε στην πεποίθηση ότι η αλλαγή είναι αληθής ενώ η σταθερότητα ψευδής.
Κατά τον Ηράκλειτο τα πάντα βρίσκονται σε “ρευστότητα” όπως αναφέρει “Τα Πάντα Ρεί”.
Η φιλοσοφική σκέψη του Ηρακλείτου περιστρέφεται γύρω από τέσσερα θεμελιώδη σημεία.
Α- Το γίγνεσθαι αποτελεί τη συνεχή μεταβολή όλων των πραγμάτων από μια κατάσταση στην άλλη.
Όλος ο κόσμος αποτελεί μια συνεχή μεταβολή, τίποτα δεν παραμένει στην ίδια μορφή (εκτός από τα πλασματικά που αναφέρθηκαν πάνω σε (-ισμούς) Η ίδια η ζωή αποτελεί μία συνεχή μεταβολή από μια κατάσταση στην άλλη.
Τα Πάντα Ρέουν, και όλα χάνονται, ακατάπαυστα και είναι αυτή η συνεχής μεταβολή που συνθέτει την ίδια την έννοια του κόσμου, την θεμελιώδη αρχή του, την έσχατη σημασία του.
Δεν μπορούμε να μπούμε δύο φορές στο ίδιο ποτάμι, κατά τον Ηράκλειτο, ούτε να αγγίξουμε δύο φορές μια ουσία θνητή, γιατί σκορπίζεται και πάλι μαζεύεται με την οξύτητα και την ταχύτητα της μεταβολής, πλησιάζει και απομακρύνεται με ταχύτητα.
Β-Ο Πόλεμος, η εναντίωση μεταξύ των αντιθέτων.
Συνεπώς κάθε πράγμα είναι αυτό που είναι, διότι κατέχει άλλα πράγματα που οροθετούν την ουσία, για παράδειγμα ξέρουμε ότι είναι ημέρα γιατί γνωρίζουμε τη νύχτα. Συνεπώς, ορίζουμε την ημέρα σαν εκείνο που αντιτίθεται στη νύχτα, εάν δεν υπήρχε η νύχτα δεν θα μπορούσαμε να ξέρουμε τι είναι η ημέρα. Ο Ηράκλειτος δηλώνει ότι δεν θα υπήρχε φως δίχως σκοτάδι, υγεία δίχως ασθένεια, χορτασμός δίχως πείνα, κάθε πράγμα προσεγγίζει τον ορισμό του από τη σύγκριση με τα άλλα.
# πόλεμος πατήρ πάντων # είναι ένα επίσης από τα γνωστά ρητά που συνδέεται στην ουσία με το “τα πάντα ρει” καθώς τα πάντα στον Κόσμο είναι σε συνεχή κίνηση και διεργασία = σε πόλεμο.
Κάθε πράγμα για να υπάρχει και να ορισθεί απαιτεί την ύπαρξη και άλλων πραγμάτων κατά τρόπο που να εκφράζει την ταυτότητά του σε σύγκριση με τα άλλα. Αυτή η έννοια ορίζεται από τον Ηράκλειτο ως πόλεμος, ή αντίθεση μεταξύ των αντιθέτων, π.χ (φλόγα, πάγος) .
Τα πράγματα υπάρχουν και συνεχώς υπεισέρχονται στα άλλα (η ημέρα στη νύχτα, το κρύο στη ζέστη, το υγρό στο ξηρό) και είναι αυτή η έριδα που δημιουργεί εκείνη την απαραίτητη ισορροπία που διαιωνίζει την ύπαρξη κάθε πράγματος. (Αν στην δημιουργία δεν υπάρχει πόλεμος, δεν υπάρχει δημιουργία).
Γ- Ο Λόγος. Ο ύψιστος νόμος που κυβερνά τον κόσμο κατά τον Ηράκλειτο, και που εξισορροπεί τα αντίθετα επιτρέποντας την αρμονία στον κόσμο, ταυτίζεται με την ομιλία, τον λόγο. Σε αυτή τη λέξη μπορούν να αποδοθούν πολλαπλές έννοιες, διάλεξη, κρίση, ευφυΐα, σκέψη, λογική κανόνας θεμελιώδης των πάντων, όλες σημασίες που εξομοιώνονται με την έννοια της κρίσεως που αντικατοπτρίζει τη λειτουργία του κόσμου σε όλες του τις όψεις.
Όποιος θα είναι σε θέση να κατανοήσει το λόγο περισσότερο θα προσεγγίσει την αλήθεια και την αυθεντική σοφία. Για τον Ηράκλειτο δεν είναι σοφός εκείνος που γνωρίζει έναν μεγάλο αριθμό πραγμάτων, αλλά εκείνος που γνωρίζει να συλλέγει καλύτερα από άλλους, τη φύση των σχέσεων που εγκαθίστανται μεταξύ των πραγμάτων.
Ο λόγος αντικατοπτρίζει και διασαφηνίζει, τη δομή όλων εκείνων των αντιθέσεων μεταξύ των πραγμάτων που καθιστούν δυνατό το γίγνεσθαι και την ίδια τη ζωή στο σύμπαν, ο λόγος είναι η ίδια η δομή, ο νόμος που εκφράζει το σύνολο των σχέσεων. Όλα τα πράγματα του κόσμου, όπως είδαμε, εξομοιούνται από την αντίθεση, δηλαδή από τις απαραίτητες σχέσεις που εγκαθίστανται μεταξύ τους, ο λόγος αντιπροσωπεύει το σταθερό σύνολο αυτών των σχέσεων, τον ίδιο τους το χάρτη.
Η σχέση των ανθρώπων με τον λόγο εκφράζει τη σχέση με την αλήθεια. Ο νόμος και η τάξη των Πάντων είναι μια αιώνια Ομιλία (λόγος)που προσφέρεται στην ακοή όλων. Οι περισσότεροι την ακροάζονται, αλλά δεν ξέρουν να την ακούσουν. Κάθε μέρα την ανταμώνουν και δεν την καταλαβαίνουν.
Δ- Το Πυρ (φωτιά) ως “στοιχείον” Για τον Ηράκλειτο το πυρ θεωρείται ως στοιχείο αποσταθερωτικό, σε θέση να προκαλέσει εκείνη την αλλαγή που επιτρέπει στα πράγματα να μετατραπούν από τη μία κατάσταση στην άλλη. Από το πυρ ελευθερώνονται αέρια, τα αέρια γίνονται νερό, το νερό μόλις εξατμιστεί, αφήνει υπολείμματα που πηγαίνουν να συνθέσουν όλα τα στερεά.
Μερικοί από τους στοχασμούς του Ηράκλειτου που ίσως βοηθήσουν να μπούμε βαθύτερα στη φιλοσοφία του και να μας βοηθήσουν να εμβαθύνουμε το νόημα της ζωής.
“Αυτοί που κοιμούνται είναι εργάτες και συνεργοί σε όσα γίνονται στον κόσμο΄”
“όλα τα πράγματα έρχονται στην ώρα τους”
“Σαν σκουπίδια τυχαία χυμένα είναι ο ομορφότερος κόσμος”
“Η ψυχή έχει κάθε λόγο να αυξάνει τον εαυτό της”
“Τους ανθρώπους όταν πεθάνουν τους περιμένουν πράγματα ου δεν τα ελπίζουν και δεν τα υποθέτουν”
“Οι ανόητοι και αν ακούσουν με κουφούς μοιάζουν, έχουν τη φήμη πως και παρόντες είναι απόντες”
“Της ψυχής τα πέρατα δεν θα τα βρεις, όποιο δρόμο και αν πορευθείς, τόσο βαθύ λόγο έχει”
'ο ένας για μένα αξίζει μυριάδες αν είναι Άριστος”