Ο Απόστολος Παύλος υπήρξε ο Απόστολος των Εθνών. Είναι αυτός που απ’ όλους
τους άλλους αποστόλους κόπιασε περισσότερο για τη διάδοση του Ευαγγελίου σε όλη
την οικουμένη. Χωρίς τον Παύλο, η εντολή που είχε δώσει ο Κύριος στους μαθητές
του «πορευθέντες μαθησεύσατε πάντα τα έθνη…», δε θα έβρισκε την πλήρη εφαρμογή
της. Υπήρξε ο μοναδικός και σπουδαιότερος παιδαγωγός της οικουμένης, το εκλεκτό
όργανο της Θείας Πρόνοιας που, καθότι υπήρξε, άριστος γνώστης της ελληνικής
γλώσσας και παιδείας, μεταλαμπάδευσε το φως του Ευαγγελίου από την Ανατολή στη
Δύση.
Το κύριο στοιχείο που κάνει τον Παύλο Απόστολο των Εθνών και είναι κυρίαρχο χαρακτηριστικό της προσωπικότητάς του, είναι η πίστη του στο Χριστό και η αγωνιστικότητά του να κηρύξει το έργο της σωτηρίας σε όλο τον κόσμο.
Υπολογίζεται πως, κατά τη διάρκεια των αποστολικών περιοδειών του, διήνυσε περισσότερα από τέσσερις χιλιάδες χιλιόμετρα - περίπου 1000 στην Α' περιοδεία, 1400 στη Β' και 1700 στη Γ' περιοδεία, χωρίς να υπολογίζεται η Δ' αποστολική περιοδεία. Ο Παύλος έκανε τις περιοδείες κάτω από τις πιο δύσκολες συνθήκες. Όπως λέει και ο ίδιος, «Με χτύπησαν με αγριότητα, φυλακίστηκα, κινδύνεψα πολλές φορές να θανατωθώ. Πέντε φορές μαστιγώθηκα από Ιουδαίους με τα τριάντα εννιά μαστιγώματα. Τρεις φορές με τιμώρησαν με ραβδισμούς, μία φορά με λιθοβόλησαν, τρεις φορές ναυάγησα, ένα μερόνυχτο έμεινα ναυαγός στο πέλαγος. Έκανα πολλές κοπιαστικές οδοιπορίες, διάβηκα επικίνδυνα ποτάμια, κινδύνεψα από ληστές, κινδύνεψα από τους ομογενείς μου Ιουδαίους, κινδύνεψα από τους εθνικούς. Πέρασα κινδύνους σε πόλεις, κινδύνους σε ερημιές, κινδύνους στη θάλασσα κινδύνεψα από ανθρώπους που υποκρίνονταν τους αδερφούς. Ξαγρύπνησα πολλές φορές, πείνασα, δίψασα, πολλές φορές μου έλειψε εντελώς το φαγητό, ξεπάγιαζα και δεν είχα ρούχα να φορέσω. Εκτός από τα άλλα είχα και την καθημερινή πίεση των εχθρών μου και τη φροντίδα για όλες τις εκκλησίες» (Β’ Κορ.11,23-28). Πέρασε τη ζωή του πηγαίνοντας από πόλη σε πόλη και από χώρα σε χώρα. Κατά τη διάρκεια της αποστολικής του ζωής δεν έμεινε σε κανένα μέρος παραπάνω από τρία χρόνια.
Το μεγάλο όμως βήμα για να γίνει Απόστολος των εθνών, ο Παύλος το έκανε με το ξεπέρασμα του Μωσαϊκού Νόμου. Για να το καταφέρει αυτό έδωσε μεγάλες μάχες στην Αποστολική Σύνοδο με βασικό αντίπαλο τον Ιάκωβο τον Αδελφόθεο (Πράξ.15,1-12 και Γαλ.2,9), αλλά και στην Αντιόχεια ενάντια στον Απόστολο Πέτρο (Γαλ. 2,11-14). Σε όλες αυτές τις μάχες, κατάφερε να βγει νικητής έχοντας ως συμπαραστάτη τον Ιησού Χριστό.
Το κήρυγμα του Παύλου στα έθνη ήταν επιτυχημένο, διότι,
α) αγάπησε το Χριστό με όλη του την καρδιά - η αγάπη του για το Χριστό ήταν τόση, ώστε διακήρυσσε, «Χριστώ συνεσταυρώνομαι, ζω δε ουκέτι εγώ ζεί δε εν εμοί Χριστός»)
β) ταύτισε τον εαυτό του με τους ακροατές του και με τα προβλήματά τους - ταυτίστηκε με τα προβλήματα του πάσχοντος ανθρώπου, με όλες τις εθνικότητες και κοινωνικές τάξεις, φτάνει μονάχα να μπορούσε να τους οδηγήσει στη σωτηρία
γ) μιλούσε στους ακροατές του στη μητρική τους γλώσσα και προσάρμοζε το κήρυγμά του ανάλογα με τις γνώσεις και τις ικανότητες του ακροατηρίου του - βασική αρχή του Παύλου στην προσπάθειά του να διδάξει το Ευαγγέλιο σε όλη την οικουμένη ήταν η προσαρμογή του κηρύγματός του στις πνευματικές ικανότητες του ακροατηρίου στο οποίο μιλούσε κάθε φορά. Διαφορετικά μιλούσε στους Εβραίους που γνώριζαν το Μωσαϊκό Νόμο και διαφορετικά στους Έλληνες. Βασικός του σκοπός ήταν μέσα από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των λαών να βρεθεί το σημείο επαφής, ώστε να αναφερθεί στο Χριστό και στο σωτηριολογικό του έργο
δ) είχε πάντοτε συνεργάτες σε όλες του τις περιοδείες - παράγοντα πολύ σημαντικό για την επιτυχία του έργου του. Τους έστελνε πολλές φορές να κηρύττουν στις εκκλησίες που ίδρυε ο ίδιος και μάλιστα τους έκανε επισκόπους και διαδόχους στο έργο του. Ο Τιμόθεος και ο Τίτος έγιναν επίσκοποι στην Έφεσο και στην Κρήτη αντίστοιχα και ήταν πάντα δίπλα τους, στηρίζοντας το έργο τους με τις επιστολές που τους έστελνε. Ο Λουκάς και ο Μάρκος έγραψαν τα γνωστά σε όλους μας ιερά Ευαγγέλια. Ο Λουκάς με τις «Πράξεις Αποστόλων» μας έδωσε αρκετές πληροφορίες για τη ζωή της πρώτης εκκλησίας, για το κήρυγμα του Κυρίου και των αποστόλων
ε) οργάνωσε τις κατά τόπους Εκκλησίες - σε όποια μέρη κήρυττε, από τα πρόσωπα που τον πίστευαν, διάλεγε και χειροτονούσε διακόνους και πρεσβυτέρους. Στήριζε τις Εκκλησίες που ίδρυε με πολλούς και ποικίλους τρόπους. Συνήθως έστελνε τους συνεργάτες του και με τη βοήθεια τους προσπαθούσε να επιλύσει τα όποια προβλήματα παρουσιάζονταν. Πολλές φορές πήγαινε και ο ίδιος στις Εκκλησίες και βοηθούσε στη διευθέτηση των προβλημάτων που είχαν.
Όπως ο ίδιος ο Παύλος αναφέρει, ενώ τα πλήθη αναγνώριζαν το μέγεθος και τις ικανότητες του πνεύματός του,
"ότι αι μέν επιστολαί, φησί, βαρείαι καί ισχυραί" (Β' Κορ. 10,10) και "ην ο ηγούμενος του λόγου" (Πράξ. 14,2),
εν τούτοις η εξωτερική του εμφάνιση υπολείπετο,
"η δέ παρουσία του σώματος ασθενής" (Β' Κορ. 10,10).
Ως προς τη σωματική υγεία του αποστόλου, έχουμε τις εξής αναφορές,
"εδόθη μοι σκόλοψ τη σαρκί" (Β' Κορ. 12,7)
"η γάρ δύναμίς μου εν ασθενεία τελειούται" (Β' Κορ. 12,9) και
"οίδατε δέ ότι δι' ασθένειαν τής σαρκός ευηγγελισάμην υμίν τό πρότερον" (Γαλ. 4,13).
Η ασθένειά του πρέπει να ήταν μάλλον επώδυνη ώστε ο Απόστολος να παραδεχθεί,
"Περί τούτου τρίς παρεκάλεσα τον Κύριον διά να απομακρυνθή απ' εμού" (Β' Κορ. 12,8).
Κάποιοι υποστήριξαν πως ίσως ο "σκόλοψ" να σχετίζεται με χρόνια ασθένεια των ματιών, στηρίζοντας την εικασία τους στο,
"ότι ει δυνατόν τούς οφθαλμούς υμών εξορύξαντες άν εδώκατέ μοι" (Γαλ. 4,15).
Άλλοι πάλι αναζήτησαν την ασθένειά του ανάμεσα σε εκείνες που ήταν δυνατό να δημιουργούν αποστροφή προς τρίτους (π.χ. δερματικά έλκη και πυόρροια), στηριγμένοι στο,
"καί τόν πειρασμόν μου τόν εν τή σαρκί μου ουκ εξουθενήσατε ουδέ εξεπτύσατε" (Γαλ. 4,14).
Πάντως όπως και να ‘χει είναι αδύνατο να εξακριβωθεί ακριβώς ποιο ήταν το σωματικό πρόβλημα του Παύλου και μόνο υποθέσεις μπορούν να γίνουν γι’ αυτό.
Ένα άλλο ζήτημα που έθεσαν διάφοροι ερευνητές ήδη από τους αρχαίους χρόνους ήταν το θέμα της αγαμίας του Παύλου. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρείας και ο Ευσέβιος Καισαρείας υποστήριξαν ότι ο Παύλος είχε παντρευτεί και ίσως ήταν σε χηρεία, στηριγμένοι στα Α' Κορ. 7,7-8.
Για όλη την περίοδο αυτή οι Πράξεις δίνουν ελλιπείς πληροφορίες για τον Απόστολο, τις οποίες τελικά αντλούμε από τις επιστολές του Παύλου. Για παράδειγμα, δεν αναφέρονται στις Πράξεις οι κίνδυνοι που πέρασε ο Παύλος και μαρτυρούνται στα Α' Κορ. 15,32 ή Β' Κορ. 1,8-10 και η σωτηρία του από βέβαιο θάνατο με την αυτοθυσία του Ακύλα και της Πρίσκιλλας (Ρωμ. 16,3-4).
Αναφέρονται πάντως κάποια σημαντικά γεγονότα όπως η ύπαρξη κάποιων αιρέσεων στην Έφεσο, όπως οι αγνοούντες το Άγιο Πνεύμα πρώην οπαδοί του Ιωάννη του Βαπτιστή (Πράξ. 19,2), οι Ιουδαίοι που έκαναν εξορκισμούς στο όνομα του Ιησού (19,13), όπως και η αναταραχή που προκλήθηκε στην Έφεσο από κάποιον αργυροχόο που λεγόταν Δημήτριος, επειδή πολλοί μεταστρέφονταν από τα κηρύγματα του Παύλου και έτσι υπήρχε κίνδυνος να μείνουν χωρίς δουλειά οι τεχνίτες που ζούσαν από τις πωλήσεις ομοιωμάτων.
Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤ. ΠΑΥΛΟΥ
Η μέθοδος που ακολούθησαν ήταν να απευθύνονται πρώτα στους Ιουδαίους στις συναγωγές. Όπως ήταν φυσικό, οι ομιλίες άρχιζαν πάντοτε από την Παλαιά Διαθήκη και τονιζόταν ότι οι προφητείες για την έλευση του Μεσσία πραγματοποιήθηκαν πλέον στο πρόσωπο του Ιησού, τον οποίο όμως η ανωτάτη θρησκευτική ηγεσία των Ιεροσολύμων παρεξήγησε και καταδίκασε σε σταυρικό θάνατο με τη συνεργασία των Ρωμαίων. Όμως ο Χριστός αναστήθηκε, εμφανίστηκε στους μαθητές του, και τους έδωσε εντολή να κηρύξουν τα γεγονότα αυτά σε όλα τα έθνη, ξεκινώντας από τους Ιουδαίους.
Μετά από την εχθρότητα που συνάντησαν από μέρους των Ιουδαίων, στράφηκαν προς τους εθνικούς, συνήθως μέσω των εθνικών που ήταν προσήλυτοι στον Ιουδαϊσμό.
Λέει χαρακτηριστικά "Δεν ντρέπομαι το Ευαγγέλιο του Χριστού, επειδή είναι δύναμη Θεού για σωτηρία σε καθέναν που πιστεύει, πρώτα στον Ιουδαίο και ακόμη στον Εθνικό" (Ρωμαίους 1,16).
Αν και δεν έγινε δυνατό να δημιουργηθούν πολλές κοινότητες κατά το πρότυπο της Εκκλησίας της Αντιόχειας, όπου η πλειοψηφία των πιστών ήταν Ιουδαίοι, δημιουργήθηκαν όμως χριστιανικές κοινότητες αποτελούμενες κατά το μεγαλύτερο μέρος από εθνικούς. Από την άποψη αυτή, η περιοδεία στέφθηκε από επιτυχία. Πολλές Εκκλησίες οργανώθηκαν (Πράξ. 14,23), αν και αυτό έγινε κάτω από διωγμούς και αρκετούς κινδύνους των Αποστόλων (Β' Τιμ. 3,11).
Το γεγονός αυτό αποτέλεσε όμως και αιτία αναταραχής από την μεριά κάποιων Χριστιανών, οι οποίοι απαιτούσαν από τους εξ εθνών προσήλυτους να περιτέμνονται πριν ενταχθούν στην Εκκλησία. Αυτή η αναταραχή οδήγησε στην πρώτη Αποστολική Σύνοδο.
Ο Απόστολος Παύλος θεωρείται ως ο πρώτος Χριστιανός θεολόγος. Ο μόνος από την πρώτη γενιά του Χριστιανισμού που είχε αναπτύξει δική του συγκροτημένη αν και όχι ολοκληρωμένη θεολογική άποψη πάνω σε θεωρητικά (θεολογικά) και πρακτικά (ηθικά) θέματα. Γι' αυτό και αποτέλεσαν για την μεταγενέστερη Εκκλησία παράδειγμα οι επιστολές του ώστε να θεωρείται ο «πρώτος» μετά τον «ένα» (Χριστό).
Το απολυτρωτικό έργο του Θεού μέσα στον κόσμο είναι έργο δύσκολο. Το σχέδιο του Θεού είναι η ανάπλαση της ανθρωπότητας και η επαναφορά της στην προπτωτική κατάσταση. Σ’ αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η Ενανθρώπηση του Υιού και Λόγου του Θεού και το Άγιο Πνεύμα είναι η ζωοποιός και η δημιουργική δύναμη, που δημιουργεί μέσα από το χάος της ανθρωπότητας έναν καινούργιο κόσμο ένα σωτήριο οργανισμό, την Εκκλησία, που ως σώμα Χριστού μπορεί να περιλάβει και να αναπλάσει όλο τον κόσμο ένα παγκόσμιο σχολείο όπου θα εκπαιδευόταν ολόκληρη η ανθρωπότητα.
Σ’ αυτό το χρονικό σημείο της ιστορίας κάλεσε ο Θεός τους Αποστόλους να διαδώσουν τη διδασκαλία του και ένας από τους πρωτεργάτες ήταν ο Παύλος. Η λυτρωμένη ανθρωπότητα μέσα από την εκκλησία αποτελεί και το κέντρο της θεολογίας του Παύλου.
Ο Παύλος δανείστηκε όρους και εκφράσεις του ελληνιστικού κόσμου για να διατυπώσει τη διδασκαλία του. Οι όροι που επεσήμαναν οι μελετητές πως μοιάζουν ελληνιστικοί, αναφέρονται είτε σε θεολογικά θέματα,
Υιός του Θεού, Κύριος, Πλήρωμα της Θεότητας, Εικόνα Θεού, Σωτήρ κ.λπ.
είτε σε ανθρωπολογικά ζητήματα,
Σώμα, Ψυχή, Νους, Συνείδηση, Καρδιά, Σαρξ, Πνεύμα κ.λπ.
Στη διδασκαλία του Παύλου οι όροι αυτοί διατήρησαν την προηγούμενη έννοιά τους καθώς ο Παύλος μιλούσε την Ελληνική γλώσσα και ανήκε στη διασπορά. Επιπλέον ο Παύλος έδρασε σε μια περιοχή, όπου οι Μυστηριακές Θρησκείες, ο Γνωστικισμός και οι φιλοσοφίες των Στωικών, των Επικούριων κ.λπ. ανθούσαν.
Όλα αυτά διατυπώνουν την υπόθεση μιας σημαντικής ελληνιστικής επιρροής, την οποία προσέλαβε ο Παύλος κατά τις περιοδείες του ως απαραίτητη για τη διάδοση του Χριστιανικού μηνύματος στα έθνη.
Ο Απόστολος Παύλος χρησιμοποιεί χωρία, γεγονότα και όρους από την Παλαιά Διαθήκη, τα οποία μεταφέρει στη νέα κατάσταση που δημιουργήθηκε. Οι προφητείες και οι προσδοκίες της Παλαιάς Διαθήκης εκπληρώνονται στο πρόσωπο του Χριστού και την εγκαθίδρυση της Εκκλησίας. Για τον Παύλο οι διάφορες φάσεις της ζωής του Χριστού, και ειδικά ο θάνατος του, η ταφή, και η Ανάστασή του, λαμβάνουν χώρα σύμφωνα με τις Γραφές.
Ο Παύλος έδωσε μια παγκοσμιότητα στη Χριστιανική θρησκεία, άγνωστη στον Ιουδαϊσμό, και αρκετές θέσεις του μέσα στις επιστολές έρχονται σε αντίθεση προς το πνεύμα του Νόμου και της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά και των ιουδαϊκών αποκαλύψεων. Στις ιουδαϊκές αποκαλύψεις δεν υπάρχει διδασκαλία περί της συμμετοχής του Μεσσία στη δημιουργία, μια ιδέα, που βρίσκουμε συχνά στον Παύλο (Α' Κορ. 8,6. Κολ. 1,16), ούτε βρίσκονται ίχνη εξιλαστήριου και αντιπροσωπευτικού θανάτου του Μεσσία.
Η πεποίθησή του ότι ο Χριστιανισμός είναι μια νέα θρησκεία, τον κράτησε μακριά από το γράμμα του "Νόμου".
Για το λόγο αυτό, η σωτηρία του Παύλου είναι πρακτικής μορφής, και απαιτεί πίστη. Η Παύλεια Σωτηρία είναι απαλλαγή από την αμαρτία και επιτυγχάνεται με το βάπτισμα (Τίτ. 3,5), τη χάρη του Θεού (Εφεσ. 2,5) και με την πίστη του ανθρώπου (Εφεσ. 2,8).
Στη θεολογία του Παύλου ο Σωτήρας του κόσμου είναι ο αγαθός και καλοπροαίρετος Δημιουργός και όχι ο απολυταρχικός Καίσαρας.
Η κένωση και η ταπείνωση του Χριστού ταυτίζει τον θείο κόσμο με τους καταδυναστευμένους και καταπιεσμένους. Η "εξουσία" του Χριστού δεν μοιάζει με την εξουσία του Καίσαρα αφού είναι διάκονος και βασιλεύει με τη διακονία της αγάπης.
Η επάνοδος του Χριστού εκτός άλλων θα αποτελέσει και την τελική νίκη κατά των εχθρών της ανθρωπότητας ένας από τους οποίους είναι και ο θάνατος που σε όλη την ιουδαϊκή Αποκαλυπτική φιλολογία είναι ταυτόσημος προς την καταπίεση, τα βάσανα και την απόγνωση του λαού του Θεού από τους διάφορους κατακτητές.
Όσο για τους όρους πνεύμα, ψυχή, σαρξ, ο Παύλος έδειχνε να εξαρτάται από την Μετάφραση των Εβδομήκοντα. Ο Παύλος χρησιμοποιεί τον όρο "πνεύμα" για να δηλώσει το ανθρώπινο πνεύμα, αυτό που ο Έλληνας θα ονόμαζε "ψυχή".
Όμως στον Παύλο ο "ψυχικός" άνθρωπος είναι ο άνθρωπος χωρίς το Πνεύμα Θεού, ο άνθρωπος της λογικής και της φυσικής θρησκείας, σε αντίθεση με τον "πνευματικό" άνθρωπο.
Ο Παύλος πιστεύει ότι για να λεχθεί κάτι γνήσιο και ορθό πέρα από τους ευαγγελικούς λόγους και πάνω από τις ανθρώπινες νοητικές δυνάμεις, είναι απαραίτητη η προσωπική μετοχή στον Χριστό. Οι διαβεβαιώσεις "ζώ δε ούκέτι έγώ, ζή δέ έν έμοί Χριστός" και "δοκώ δέ κάγώ πνεύμα Θεού έχειν" δείχνουν την πεποίθηση της Εκκλησίας ότι μόνο βιώνοντας την αλήθεια μπορεί κανείς να μιλήσει γι αυτήν.
Ο Παύλος προσπαθούσε μέσα από τη διδασκαλία του να δείξει ότι η Βασιλεία του Θεού δεν είναι κοσμική βασιλεία, όπως την κατανοούσαν οι Εβραίοι και οι Ρωμαίοι, ότι η μακαριότητα είναι κάτι άλλο και δεν έχει σχέση με τρίτο ή πέμπτο όροφο του ουρανού, ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε από το μηδέν και ο άνθρωπος είναι κατ' εικόνα Θεού και δεν είναι ο άνθρωπος "γένος" του Θεού, όπως το εννοούσαν οι στωικοί.
Ένα γεγονός και μόνο είναι αυτό που φαίνεται να αλλοιώνει πραγματικά τη σκέψη του, η συνάντησή του με τον Ιησού Χριστό, που δεν είναι μόνο "μωρία" για τους Έλληνες, αλλά και "σκάνδαλο" για τους Ιουδαίους. Ο Παύλος δίνει τόσο στις εβραϊκές όσο και στις ελληνικές κατηγορίες και λέξεις νέο περιεχόμενο και σημασία, εμπνευσμένα από το γεγονός του Χριστού και την εμπειρία της Εκκλησίας. Η θεώρηση του κόσμου και της ιστορίας γίνεται πλέον από τη σκοπιά του αναστημένου Χριστού και τον οδηγεί σε μια αναθεώρηση της ελληνικής "σοφίας".
Το 44 μΧ. επί αυτοκράτορα Κλαυδίου ένας φοβερός λιμός είχε πλήξει τα Ιεροσόλυμα. Ο Απόστολος Παύλος θεωρούσε τη βοήθεια (λογία) των άλλων εκκλησιών προς τα Ιεροσόλυμα, ως μια από τις σημαντικές αποφάσεις της Αποστολικής Συνόδου.
Το πρόγραμμα της βοήθειας ήταν καλά οργανωμένο και κάλυπτε ένα σημαντικό τμήμα στις περιοδείες του Αποστόλου Παύλου. Όλη η τρίτη ιεραποστολική περιοδεία ήταν σχεδόν αποκλειστικά αφιερωμένη στη μεταφορά της βοήθειας στα Ιεροσόλυμα. Ο χαρακτήρας της ήταν οικουμενικός και εκκλησιολογικός× Ήταν ένα χειροπιαστό σημάδι ενότητας της Εκκλησίας. Πάνω απ’ όλα όμως η βοήθεια είχε ως στόχο να καλύψει κοινωνικές ανάγκες. Ο τελικός σκοπός της, σύμφωνα με την επιχειρηματολογία του Παύλου, ήταν το κοινωνικό ιδεώδες της ισοκατανομής και κοινωνίας των υλικών αγαθών. Χρησιμοποιώντας μια θαυμαστή ποικιλία από όρους, για την περιγραφή του προγράμματος της βοήθειας, όπως “χάρις”, “ευχαριστία”, “κοινωνία”, “διακονία”, “λειτουργία”, ο Απόστολος Παύλος κατανοούσε τη βοήθεια ως την κοινωνική ανταπόκριση της Εκκλησίας - ως σώματος του Χριστού - στο θέλημα του Θεού.
Ο Παύλος ανέπτυξε ένα καινούριο ήθος στην κοινωνική ζωή. Το ήθος αυτό απαιτούσε από τα μέλη της εκκλησίας υψηλό βαθμό αλληλεγγύης και αδελφοσύνης και από την άλλη μεριά διατηρούσε σχεδόν άθικτα τα διάφορα κοινωνικά στρώματα. Τη στιγμή που οι Στωϊκοί και οι Επικούρειοι φιλόσοφοι πρότειναν την απραξία και την αδιαφορία, ο Παύλος προτρέπει τους χριστιανούς σε έμπρακτη «φιλαδελφία», σε ενεργό συμμετοχή των χριστιανών στα κοινωνικά δρωμένα, στις ανάγκες των αδελφών αλλά και όλων των ανθρώπων.
Ο Απόστολος Παύλος μας καλεί να τον μιμηθούμε και να τον βοηθήσουμε όλοι στη διάδοση του Ευαγγελίου στον κόσμο. Μας διδάσκει, ότι όλοι μπορούμε να γίνουμε απόστολοι του Χριστού. Δεν χρειάζεται να πάμε όλοι στην Αφρική ή στην Ασία για να κηρύξουμε το Χριστό. Υπάρχουν ιεραπόστολοι που έχουν το χάρισμα και μπορούν να μεταβούν στους τόπους αυτούς. Ο καθένας από μας μπορεί να συμβάλλει στο ιεραποστολικό έργο της Εκκλησίας, από τον τόπο της κατοικίας μας ή από τον τόπο της δουλειάς μας. Όταν παραστεί ανάγκη να κάνουμε λόγο για το Χριστό σε όσους, εξαιτίας των δύσκολων κοινωνικών συνθηκών, τον αγνοούν και θέλουν να τον γνωρίσουν.
Πέρα από τις επιστολές του προς τις εκκλησίες των ελληνικών πόλεων Φιλίππων, Θεσσαλονίκης και Κορίνθου υπάρχουν ακόμη πολλά μνημεία και άπειρες και ακατάγραφες τοπικές παραδόσεις που συνδέονται με τον Απόστολο Παύλο.
Στη Σαμοθράκη κτίστηκε προς τιμήν της επισκέψεως του Αποστόλου Παύλου παλαιοχριστιανική βασιλική, τα ερείπια της οποίας βρίσκονται στο ανατολικό τμήμα του λιμανιού. Στους Φιλίππους στο ποταμό Ζυγάκτη υπάρχει σήμερα Βαπτιστήριο, που σύμφωνα με την παράδοση, ήταν το μέρος που η Λυδία βαπτίστηκε από τον Παύλο. Το Οκτάγωνο των Φιλίππων, ένα από τα πιο σημαντικά παλαιοχριστιανικά μνημεία, ταυτίστηκε με ευκτήριο οίκο αφιερωμένο στον Απόστολο Παύλο. Η φυλακή στην οποία φυλακίστηκε ο Απόστολος ήταν μια ρωμαϊκή δεξαμενή, η οποία βρίσκεται βόρεια από την Βασιλική Α’. Εσωτερικά είναι διακοσμημένη με παραστάσεις από την ζωή του Αποστόλου, όπως η σύλληψη, η μαστίγωση από τους ραβδούχους, η βάπτιση του δεσμοφύλακα και της οικογένειάς του.
Σύμφωνα με την προφορική παράδοση στο χωριό Ροδολίβος των Σερρών ο Παύλος καθώς πήγαινε από τους Φιλίππους στην Αμφίπολη, κήρυξε τον θείο λόγο και οι κάτοικοί του έραναν με ροδοπέταλα τον ερχομό του. Και ο λόφος όπου μίλησε πήρε το όνομά του. Έξω από την Απολλωνία σώζεται ο βράχος όπου πέρασε, στάθηκε και κήρυξε ο Παύλος. Εκεί υπήρχε πηγή, τα νερά της οποίας θεωρήθηκαν ως αγίασμα του Αποστόλου. Ακόμη διασώζεται και το βήμα όπου κήρυξε στους Βεροιείς και το οποίο είναι διακοσμημένο με ψηφιδωτές παραστάσεις του Αποστόλου.
Ο συνοικισμός του Αγίου Παύλου στη Θεσσαλονίκη συνδέεται με το πέρασμα του Αποστόλου Παύλου. Εκεί κοντά υπάρχει και η πηγή όπου σταμάτησε για να δροσιστεί και από τότε είναι γνωστή ως αγίασμα του Αποστόλου. Το ναΐδριο όπως και ο παλιός ναός που είναι εκεί κοντά, είναι αφιερωμένοι στο όνομά του. Στην ίδια περιοχή υπάρχουν και άλλες τοποθεσίες συνδεόμενες με τον Απόστολο Παύλο, όπως το νότιο παρεκκλήσι της Ιεράς Μονής Βλατάδων, που είναι αφιερωμένο στον Απόστολο σε ανάμνηση του περάσματός του από κει κατά τη φυγάδευσή του στη Βέροια. Λίγο πιο πέρα υπήρχε πηγή όπου δροσίστηκε και έμεινε γνωστή ως «αγίασμα».
Στη Σιθωνία της Χαλκιδικής λέγεται ότι πέρασε από κει και χάραξε με το σπαθί του τα βράχια. Το βουνό Άγιος Παύλος κοντά στη Νικήτη, στο οποίο ο Απόστολος διψασμένος χτύπησε με το σπαθί του ένα βράχο, μέσα από τον οποίο ανάβλυζε άφθονο νερό που εξακολουθεί και σήμερα να τρέχει. Στην Άκανθο της Χαλκιδικής, η τοπική παράδοση αναφέρει ότι ο Παύλος συνελήφθη ως θρησκευτικός ανατροπέας και φυλακίστηκε σε ένα σπήλαιο. Κατά θαυμαστό τρόπο, η είσοδος του σπηλαίου άνοιξε και ο Απόστολος κατέφυγε στην Όλυνθο και από εκεί στη Θεσσαλονίκη. Στο σπήλαιο εκείνο ανάβλυζε νερό δροσερό, το οποίο έρεε ως άγιασμα του Αποστόλου. Στην Αγορά της Κορίνθου διασώζεται το βήμα, το σημείο στο οποίο οδηγήθηκε μπροστά στον Γαλλίωνα. Παραδόσεις και τοπωνύμια συνδεόμενα με τον Απόστολο Παύλο υπάρχουν σε όλο τον ελλαδικό χώρο, τα οποία μαρτυρούν ότι η ελληνική λαϊκή ψυχή κρατά στη μνήμη της ζωντανή την έλευση του Αποστόλου των εθνών.
Το κύριο στοιχείο που κάνει τον Παύλο Απόστολο των Εθνών και είναι κυρίαρχο χαρακτηριστικό της προσωπικότητάς του, είναι η πίστη του στο Χριστό και η αγωνιστικότητά του να κηρύξει το έργο της σωτηρίας σε όλο τον κόσμο.
Υπολογίζεται πως, κατά τη διάρκεια των αποστολικών περιοδειών του, διήνυσε περισσότερα από τέσσερις χιλιάδες χιλιόμετρα - περίπου 1000 στην Α' περιοδεία, 1400 στη Β' και 1700 στη Γ' περιοδεία, χωρίς να υπολογίζεται η Δ' αποστολική περιοδεία. Ο Παύλος έκανε τις περιοδείες κάτω από τις πιο δύσκολες συνθήκες. Όπως λέει και ο ίδιος, «Με χτύπησαν με αγριότητα, φυλακίστηκα, κινδύνεψα πολλές φορές να θανατωθώ. Πέντε φορές μαστιγώθηκα από Ιουδαίους με τα τριάντα εννιά μαστιγώματα. Τρεις φορές με τιμώρησαν με ραβδισμούς, μία φορά με λιθοβόλησαν, τρεις φορές ναυάγησα, ένα μερόνυχτο έμεινα ναυαγός στο πέλαγος. Έκανα πολλές κοπιαστικές οδοιπορίες, διάβηκα επικίνδυνα ποτάμια, κινδύνεψα από ληστές, κινδύνεψα από τους ομογενείς μου Ιουδαίους, κινδύνεψα από τους εθνικούς. Πέρασα κινδύνους σε πόλεις, κινδύνους σε ερημιές, κινδύνους στη θάλασσα κινδύνεψα από ανθρώπους που υποκρίνονταν τους αδερφούς. Ξαγρύπνησα πολλές φορές, πείνασα, δίψασα, πολλές φορές μου έλειψε εντελώς το φαγητό, ξεπάγιαζα και δεν είχα ρούχα να φορέσω. Εκτός από τα άλλα είχα και την καθημερινή πίεση των εχθρών μου και τη φροντίδα για όλες τις εκκλησίες» (Β’ Κορ.11,23-28). Πέρασε τη ζωή του πηγαίνοντας από πόλη σε πόλη και από χώρα σε χώρα. Κατά τη διάρκεια της αποστολικής του ζωής δεν έμεινε σε κανένα μέρος παραπάνω από τρία χρόνια.
Το μεγάλο όμως βήμα για να γίνει Απόστολος των εθνών, ο Παύλος το έκανε με το ξεπέρασμα του Μωσαϊκού Νόμου. Για να το καταφέρει αυτό έδωσε μεγάλες μάχες στην Αποστολική Σύνοδο με βασικό αντίπαλο τον Ιάκωβο τον Αδελφόθεο (Πράξ.15,1-12 και Γαλ.2,9), αλλά και στην Αντιόχεια ενάντια στον Απόστολο Πέτρο (Γαλ. 2,11-14). Σε όλες αυτές τις μάχες, κατάφερε να βγει νικητής έχοντας ως συμπαραστάτη τον Ιησού Χριστό.
Το κήρυγμα του Παύλου στα έθνη ήταν επιτυχημένο, διότι,
α) αγάπησε το Χριστό με όλη του την καρδιά - η αγάπη του για το Χριστό ήταν τόση, ώστε διακήρυσσε, «Χριστώ συνεσταυρώνομαι, ζω δε ουκέτι εγώ ζεί δε εν εμοί Χριστός»)
β) ταύτισε τον εαυτό του με τους ακροατές του και με τα προβλήματά τους - ταυτίστηκε με τα προβλήματα του πάσχοντος ανθρώπου, με όλες τις εθνικότητες και κοινωνικές τάξεις, φτάνει μονάχα να μπορούσε να τους οδηγήσει στη σωτηρία
γ) μιλούσε στους ακροατές του στη μητρική τους γλώσσα και προσάρμοζε το κήρυγμά του ανάλογα με τις γνώσεις και τις ικανότητες του ακροατηρίου του - βασική αρχή του Παύλου στην προσπάθειά του να διδάξει το Ευαγγέλιο σε όλη την οικουμένη ήταν η προσαρμογή του κηρύγματός του στις πνευματικές ικανότητες του ακροατηρίου στο οποίο μιλούσε κάθε φορά. Διαφορετικά μιλούσε στους Εβραίους που γνώριζαν το Μωσαϊκό Νόμο και διαφορετικά στους Έλληνες. Βασικός του σκοπός ήταν μέσα από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των λαών να βρεθεί το σημείο επαφής, ώστε να αναφερθεί στο Χριστό και στο σωτηριολογικό του έργο
δ) είχε πάντοτε συνεργάτες σε όλες του τις περιοδείες - παράγοντα πολύ σημαντικό για την επιτυχία του έργου του. Τους έστελνε πολλές φορές να κηρύττουν στις εκκλησίες που ίδρυε ο ίδιος και μάλιστα τους έκανε επισκόπους και διαδόχους στο έργο του. Ο Τιμόθεος και ο Τίτος έγιναν επίσκοποι στην Έφεσο και στην Κρήτη αντίστοιχα και ήταν πάντα δίπλα τους, στηρίζοντας το έργο τους με τις επιστολές που τους έστελνε. Ο Λουκάς και ο Μάρκος έγραψαν τα γνωστά σε όλους μας ιερά Ευαγγέλια. Ο Λουκάς με τις «Πράξεις Αποστόλων» μας έδωσε αρκετές πληροφορίες για τη ζωή της πρώτης εκκλησίας, για το κήρυγμα του Κυρίου και των αποστόλων
ε) οργάνωσε τις κατά τόπους Εκκλησίες - σε όποια μέρη κήρυττε, από τα πρόσωπα που τον πίστευαν, διάλεγε και χειροτονούσε διακόνους και πρεσβυτέρους. Στήριζε τις Εκκλησίες που ίδρυε με πολλούς και ποικίλους τρόπους. Συνήθως έστελνε τους συνεργάτες του και με τη βοήθεια τους προσπαθούσε να επιλύσει τα όποια προβλήματα παρουσιάζονταν. Πολλές φορές πήγαινε και ο ίδιος στις Εκκλησίες και βοηθούσε στη διευθέτηση των προβλημάτων που είχαν.
Όπως ο ίδιος ο Παύλος αναφέρει, ενώ τα πλήθη αναγνώριζαν το μέγεθος και τις ικανότητες του πνεύματός του,
"ότι αι μέν επιστολαί, φησί, βαρείαι καί ισχυραί" (Β' Κορ. 10,10) και "ην ο ηγούμενος του λόγου" (Πράξ. 14,2),
εν τούτοις η εξωτερική του εμφάνιση υπολείπετο,
"η δέ παρουσία του σώματος ασθενής" (Β' Κορ. 10,10).
Ως προς τη σωματική υγεία του αποστόλου, έχουμε τις εξής αναφορές,
"εδόθη μοι σκόλοψ τη σαρκί" (Β' Κορ. 12,7)
"η γάρ δύναμίς μου εν ασθενεία τελειούται" (Β' Κορ. 12,9) και
"οίδατε δέ ότι δι' ασθένειαν τής σαρκός ευηγγελισάμην υμίν τό πρότερον" (Γαλ. 4,13).
Η ασθένειά του πρέπει να ήταν μάλλον επώδυνη ώστε ο Απόστολος να παραδεχθεί,
"Περί τούτου τρίς παρεκάλεσα τον Κύριον διά να απομακρυνθή απ' εμού" (Β' Κορ. 12,8).
Κάποιοι υποστήριξαν πως ίσως ο "σκόλοψ" να σχετίζεται με χρόνια ασθένεια των ματιών, στηρίζοντας την εικασία τους στο,
"ότι ει δυνατόν τούς οφθαλμούς υμών εξορύξαντες άν εδώκατέ μοι" (Γαλ. 4,15).
Άλλοι πάλι αναζήτησαν την ασθένειά του ανάμεσα σε εκείνες που ήταν δυνατό να δημιουργούν αποστροφή προς τρίτους (π.χ. δερματικά έλκη και πυόρροια), στηριγμένοι στο,
"καί τόν πειρασμόν μου τόν εν τή σαρκί μου ουκ εξουθενήσατε ουδέ εξεπτύσατε" (Γαλ. 4,14).
Πάντως όπως και να ‘χει είναι αδύνατο να εξακριβωθεί ακριβώς ποιο ήταν το σωματικό πρόβλημα του Παύλου και μόνο υποθέσεις μπορούν να γίνουν γι’ αυτό.
Ένα άλλο ζήτημα που έθεσαν διάφοροι ερευνητές ήδη από τους αρχαίους χρόνους ήταν το θέμα της αγαμίας του Παύλου. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρείας και ο Ευσέβιος Καισαρείας υποστήριξαν ότι ο Παύλος είχε παντρευτεί και ίσως ήταν σε χηρεία, στηριγμένοι στα Α' Κορ. 7,7-8.
Για όλη την περίοδο αυτή οι Πράξεις δίνουν ελλιπείς πληροφορίες για τον Απόστολο, τις οποίες τελικά αντλούμε από τις επιστολές του Παύλου. Για παράδειγμα, δεν αναφέρονται στις Πράξεις οι κίνδυνοι που πέρασε ο Παύλος και μαρτυρούνται στα Α' Κορ. 15,32 ή Β' Κορ. 1,8-10 και η σωτηρία του από βέβαιο θάνατο με την αυτοθυσία του Ακύλα και της Πρίσκιλλας (Ρωμ. 16,3-4).
Αναφέρονται πάντως κάποια σημαντικά γεγονότα όπως η ύπαρξη κάποιων αιρέσεων στην Έφεσο, όπως οι αγνοούντες το Άγιο Πνεύμα πρώην οπαδοί του Ιωάννη του Βαπτιστή (Πράξ. 19,2), οι Ιουδαίοι που έκαναν εξορκισμούς στο όνομα του Ιησού (19,13), όπως και η αναταραχή που προκλήθηκε στην Έφεσο από κάποιον αργυροχόο που λεγόταν Δημήτριος, επειδή πολλοί μεταστρέφονταν από τα κηρύγματα του Παύλου και έτσι υπήρχε κίνδυνος να μείνουν χωρίς δουλειά οι τεχνίτες που ζούσαν από τις πωλήσεις ομοιωμάτων.
Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤ. ΠΑΥΛΟΥ
Η μέθοδος που ακολούθησαν ήταν να απευθύνονται πρώτα στους Ιουδαίους στις συναγωγές. Όπως ήταν φυσικό, οι ομιλίες άρχιζαν πάντοτε από την Παλαιά Διαθήκη και τονιζόταν ότι οι προφητείες για την έλευση του Μεσσία πραγματοποιήθηκαν πλέον στο πρόσωπο του Ιησού, τον οποίο όμως η ανωτάτη θρησκευτική ηγεσία των Ιεροσολύμων παρεξήγησε και καταδίκασε σε σταυρικό θάνατο με τη συνεργασία των Ρωμαίων. Όμως ο Χριστός αναστήθηκε, εμφανίστηκε στους μαθητές του, και τους έδωσε εντολή να κηρύξουν τα γεγονότα αυτά σε όλα τα έθνη, ξεκινώντας από τους Ιουδαίους.
Μετά από την εχθρότητα που συνάντησαν από μέρους των Ιουδαίων, στράφηκαν προς τους εθνικούς, συνήθως μέσω των εθνικών που ήταν προσήλυτοι στον Ιουδαϊσμό.
Λέει χαρακτηριστικά "Δεν ντρέπομαι το Ευαγγέλιο του Χριστού, επειδή είναι δύναμη Θεού για σωτηρία σε καθέναν που πιστεύει, πρώτα στον Ιουδαίο και ακόμη στον Εθνικό" (Ρωμαίους 1,16).
Αν και δεν έγινε δυνατό να δημιουργηθούν πολλές κοινότητες κατά το πρότυπο της Εκκλησίας της Αντιόχειας, όπου η πλειοψηφία των πιστών ήταν Ιουδαίοι, δημιουργήθηκαν όμως χριστιανικές κοινότητες αποτελούμενες κατά το μεγαλύτερο μέρος από εθνικούς. Από την άποψη αυτή, η περιοδεία στέφθηκε από επιτυχία. Πολλές Εκκλησίες οργανώθηκαν (Πράξ. 14,23), αν και αυτό έγινε κάτω από διωγμούς και αρκετούς κινδύνους των Αποστόλων (Β' Τιμ. 3,11).
Το γεγονός αυτό αποτέλεσε όμως και αιτία αναταραχής από την μεριά κάποιων Χριστιανών, οι οποίοι απαιτούσαν από τους εξ εθνών προσήλυτους να περιτέμνονται πριν ενταχθούν στην Εκκλησία. Αυτή η αναταραχή οδήγησε στην πρώτη Αποστολική Σύνοδο.
Ο Απόστολος Παύλος θεωρείται ως ο πρώτος Χριστιανός θεολόγος. Ο μόνος από την πρώτη γενιά του Χριστιανισμού που είχε αναπτύξει δική του συγκροτημένη αν και όχι ολοκληρωμένη θεολογική άποψη πάνω σε θεωρητικά (θεολογικά) και πρακτικά (ηθικά) θέματα. Γι' αυτό και αποτέλεσαν για την μεταγενέστερη Εκκλησία παράδειγμα οι επιστολές του ώστε να θεωρείται ο «πρώτος» μετά τον «ένα» (Χριστό).
Το απολυτρωτικό έργο του Θεού μέσα στον κόσμο είναι έργο δύσκολο. Το σχέδιο του Θεού είναι η ανάπλαση της ανθρωπότητας και η επαναφορά της στην προπτωτική κατάσταση. Σ’ αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η Ενανθρώπηση του Υιού και Λόγου του Θεού και το Άγιο Πνεύμα είναι η ζωοποιός και η δημιουργική δύναμη, που δημιουργεί μέσα από το χάος της ανθρωπότητας έναν καινούργιο κόσμο ένα σωτήριο οργανισμό, την Εκκλησία, που ως σώμα Χριστού μπορεί να περιλάβει και να αναπλάσει όλο τον κόσμο ένα παγκόσμιο σχολείο όπου θα εκπαιδευόταν ολόκληρη η ανθρωπότητα.
Σ’ αυτό το χρονικό σημείο της ιστορίας κάλεσε ο Θεός τους Αποστόλους να διαδώσουν τη διδασκαλία του και ένας από τους πρωτεργάτες ήταν ο Παύλος. Η λυτρωμένη ανθρωπότητα μέσα από την εκκλησία αποτελεί και το κέντρο της θεολογίας του Παύλου.
Ο Παύλος δανείστηκε όρους και εκφράσεις του ελληνιστικού κόσμου για να διατυπώσει τη διδασκαλία του. Οι όροι που επεσήμαναν οι μελετητές πως μοιάζουν ελληνιστικοί, αναφέρονται είτε σε θεολογικά θέματα,
Υιός του Θεού, Κύριος, Πλήρωμα της Θεότητας, Εικόνα Θεού, Σωτήρ κ.λπ.
είτε σε ανθρωπολογικά ζητήματα,
Σώμα, Ψυχή, Νους, Συνείδηση, Καρδιά, Σαρξ, Πνεύμα κ.λπ.
Στη διδασκαλία του Παύλου οι όροι αυτοί διατήρησαν την προηγούμενη έννοιά τους καθώς ο Παύλος μιλούσε την Ελληνική γλώσσα και ανήκε στη διασπορά. Επιπλέον ο Παύλος έδρασε σε μια περιοχή, όπου οι Μυστηριακές Θρησκείες, ο Γνωστικισμός και οι φιλοσοφίες των Στωικών, των Επικούριων κ.λπ. ανθούσαν.
Όλα αυτά διατυπώνουν την υπόθεση μιας σημαντικής ελληνιστικής επιρροής, την οποία προσέλαβε ο Παύλος κατά τις περιοδείες του ως απαραίτητη για τη διάδοση του Χριστιανικού μηνύματος στα έθνη.
Ο Απόστολος Παύλος χρησιμοποιεί χωρία, γεγονότα και όρους από την Παλαιά Διαθήκη, τα οποία μεταφέρει στη νέα κατάσταση που δημιουργήθηκε. Οι προφητείες και οι προσδοκίες της Παλαιάς Διαθήκης εκπληρώνονται στο πρόσωπο του Χριστού και την εγκαθίδρυση της Εκκλησίας. Για τον Παύλο οι διάφορες φάσεις της ζωής του Χριστού, και ειδικά ο θάνατος του, η ταφή, και η Ανάστασή του, λαμβάνουν χώρα σύμφωνα με τις Γραφές.
Ο Παύλος έδωσε μια παγκοσμιότητα στη Χριστιανική θρησκεία, άγνωστη στον Ιουδαϊσμό, και αρκετές θέσεις του μέσα στις επιστολές έρχονται σε αντίθεση προς το πνεύμα του Νόμου και της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά και των ιουδαϊκών αποκαλύψεων. Στις ιουδαϊκές αποκαλύψεις δεν υπάρχει διδασκαλία περί της συμμετοχής του Μεσσία στη δημιουργία, μια ιδέα, που βρίσκουμε συχνά στον Παύλο (Α' Κορ. 8,6. Κολ. 1,16), ούτε βρίσκονται ίχνη εξιλαστήριου και αντιπροσωπευτικού θανάτου του Μεσσία.
Η πεποίθησή του ότι ο Χριστιανισμός είναι μια νέα θρησκεία, τον κράτησε μακριά από το γράμμα του "Νόμου".
Για το λόγο αυτό, η σωτηρία του Παύλου είναι πρακτικής μορφής, και απαιτεί πίστη. Η Παύλεια Σωτηρία είναι απαλλαγή από την αμαρτία και επιτυγχάνεται με το βάπτισμα (Τίτ. 3,5), τη χάρη του Θεού (Εφεσ. 2,5) και με την πίστη του ανθρώπου (Εφεσ. 2,8).
Στη θεολογία του Παύλου ο Σωτήρας του κόσμου είναι ο αγαθός και καλοπροαίρετος Δημιουργός και όχι ο απολυταρχικός Καίσαρας.
Η κένωση και η ταπείνωση του Χριστού ταυτίζει τον θείο κόσμο με τους καταδυναστευμένους και καταπιεσμένους. Η "εξουσία" του Χριστού δεν μοιάζει με την εξουσία του Καίσαρα αφού είναι διάκονος και βασιλεύει με τη διακονία της αγάπης.
Η επάνοδος του Χριστού εκτός άλλων θα αποτελέσει και την τελική νίκη κατά των εχθρών της ανθρωπότητας ένας από τους οποίους είναι και ο θάνατος που σε όλη την ιουδαϊκή Αποκαλυπτική φιλολογία είναι ταυτόσημος προς την καταπίεση, τα βάσανα και την απόγνωση του λαού του Θεού από τους διάφορους κατακτητές.
Όσο για τους όρους πνεύμα, ψυχή, σαρξ, ο Παύλος έδειχνε να εξαρτάται από την Μετάφραση των Εβδομήκοντα. Ο Παύλος χρησιμοποιεί τον όρο "πνεύμα" για να δηλώσει το ανθρώπινο πνεύμα, αυτό που ο Έλληνας θα ονόμαζε "ψυχή".
Όμως στον Παύλο ο "ψυχικός" άνθρωπος είναι ο άνθρωπος χωρίς το Πνεύμα Θεού, ο άνθρωπος της λογικής και της φυσικής θρησκείας, σε αντίθεση με τον "πνευματικό" άνθρωπο.
Ο Παύλος πιστεύει ότι για να λεχθεί κάτι γνήσιο και ορθό πέρα από τους ευαγγελικούς λόγους και πάνω από τις ανθρώπινες νοητικές δυνάμεις, είναι απαραίτητη η προσωπική μετοχή στον Χριστό. Οι διαβεβαιώσεις "ζώ δε ούκέτι έγώ, ζή δέ έν έμοί Χριστός" και "δοκώ δέ κάγώ πνεύμα Θεού έχειν" δείχνουν την πεποίθηση της Εκκλησίας ότι μόνο βιώνοντας την αλήθεια μπορεί κανείς να μιλήσει γι αυτήν.
Ο Παύλος προσπαθούσε μέσα από τη διδασκαλία του να δείξει ότι η Βασιλεία του Θεού δεν είναι κοσμική βασιλεία, όπως την κατανοούσαν οι Εβραίοι και οι Ρωμαίοι, ότι η μακαριότητα είναι κάτι άλλο και δεν έχει σχέση με τρίτο ή πέμπτο όροφο του ουρανού, ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε από το μηδέν και ο άνθρωπος είναι κατ' εικόνα Θεού και δεν είναι ο άνθρωπος "γένος" του Θεού, όπως το εννοούσαν οι στωικοί.
Ένα γεγονός και μόνο είναι αυτό που φαίνεται να αλλοιώνει πραγματικά τη σκέψη του, η συνάντησή του με τον Ιησού Χριστό, που δεν είναι μόνο "μωρία" για τους Έλληνες, αλλά και "σκάνδαλο" για τους Ιουδαίους. Ο Παύλος δίνει τόσο στις εβραϊκές όσο και στις ελληνικές κατηγορίες και λέξεις νέο περιεχόμενο και σημασία, εμπνευσμένα από το γεγονός του Χριστού και την εμπειρία της Εκκλησίας. Η θεώρηση του κόσμου και της ιστορίας γίνεται πλέον από τη σκοπιά του αναστημένου Χριστού και τον οδηγεί σε μια αναθεώρηση της ελληνικής "σοφίας".
Το 44 μΧ. επί αυτοκράτορα Κλαυδίου ένας φοβερός λιμός είχε πλήξει τα Ιεροσόλυμα. Ο Απόστολος Παύλος θεωρούσε τη βοήθεια (λογία) των άλλων εκκλησιών προς τα Ιεροσόλυμα, ως μια από τις σημαντικές αποφάσεις της Αποστολικής Συνόδου.
Το πρόγραμμα της βοήθειας ήταν καλά οργανωμένο και κάλυπτε ένα σημαντικό τμήμα στις περιοδείες του Αποστόλου Παύλου. Όλη η τρίτη ιεραποστολική περιοδεία ήταν σχεδόν αποκλειστικά αφιερωμένη στη μεταφορά της βοήθειας στα Ιεροσόλυμα. Ο χαρακτήρας της ήταν οικουμενικός και εκκλησιολογικός× Ήταν ένα χειροπιαστό σημάδι ενότητας της Εκκλησίας. Πάνω απ’ όλα όμως η βοήθεια είχε ως στόχο να καλύψει κοινωνικές ανάγκες. Ο τελικός σκοπός της, σύμφωνα με την επιχειρηματολογία του Παύλου, ήταν το κοινωνικό ιδεώδες της ισοκατανομής και κοινωνίας των υλικών αγαθών. Χρησιμοποιώντας μια θαυμαστή ποικιλία από όρους, για την περιγραφή του προγράμματος της βοήθειας, όπως “χάρις”, “ευχαριστία”, “κοινωνία”, “διακονία”, “λειτουργία”, ο Απόστολος Παύλος κατανοούσε τη βοήθεια ως την κοινωνική ανταπόκριση της Εκκλησίας - ως σώματος του Χριστού - στο θέλημα του Θεού.
Ο Παύλος ανέπτυξε ένα καινούριο ήθος στην κοινωνική ζωή. Το ήθος αυτό απαιτούσε από τα μέλη της εκκλησίας υψηλό βαθμό αλληλεγγύης και αδελφοσύνης και από την άλλη μεριά διατηρούσε σχεδόν άθικτα τα διάφορα κοινωνικά στρώματα. Τη στιγμή που οι Στωϊκοί και οι Επικούρειοι φιλόσοφοι πρότειναν την απραξία και την αδιαφορία, ο Παύλος προτρέπει τους χριστιανούς σε έμπρακτη «φιλαδελφία», σε ενεργό συμμετοχή των χριστιανών στα κοινωνικά δρωμένα, στις ανάγκες των αδελφών αλλά και όλων των ανθρώπων.
Ο Απόστολος Παύλος μας καλεί να τον μιμηθούμε και να τον βοηθήσουμε όλοι στη διάδοση του Ευαγγελίου στον κόσμο. Μας διδάσκει, ότι όλοι μπορούμε να γίνουμε απόστολοι του Χριστού. Δεν χρειάζεται να πάμε όλοι στην Αφρική ή στην Ασία για να κηρύξουμε το Χριστό. Υπάρχουν ιεραπόστολοι που έχουν το χάρισμα και μπορούν να μεταβούν στους τόπους αυτούς. Ο καθένας από μας μπορεί να συμβάλλει στο ιεραποστολικό έργο της Εκκλησίας, από τον τόπο της κατοικίας μας ή από τον τόπο της δουλειάς μας. Όταν παραστεί ανάγκη να κάνουμε λόγο για το Χριστό σε όσους, εξαιτίας των δύσκολων κοινωνικών συνθηκών, τον αγνοούν και θέλουν να τον γνωρίσουν.
Πέρα από τις επιστολές του προς τις εκκλησίες των ελληνικών πόλεων Φιλίππων, Θεσσαλονίκης και Κορίνθου υπάρχουν ακόμη πολλά μνημεία και άπειρες και ακατάγραφες τοπικές παραδόσεις που συνδέονται με τον Απόστολο Παύλο.
Στη Σαμοθράκη κτίστηκε προς τιμήν της επισκέψεως του Αποστόλου Παύλου παλαιοχριστιανική βασιλική, τα ερείπια της οποίας βρίσκονται στο ανατολικό τμήμα του λιμανιού. Στους Φιλίππους στο ποταμό Ζυγάκτη υπάρχει σήμερα Βαπτιστήριο, που σύμφωνα με την παράδοση, ήταν το μέρος που η Λυδία βαπτίστηκε από τον Παύλο. Το Οκτάγωνο των Φιλίππων, ένα από τα πιο σημαντικά παλαιοχριστιανικά μνημεία, ταυτίστηκε με ευκτήριο οίκο αφιερωμένο στον Απόστολο Παύλο. Η φυλακή στην οποία φυλακίστηκε ο Απόστολος ήταν μια ρωμαϊκή δεξαμενή, η οποία βρίσκεται βόρεια από την Βασιλική Α’. Εσωτερικά είναι διακοσμημένη με παραστάσεις από την ζωή του Αποστόλου, όπως η σύλληψη, η μαστίγωση από τους ραβδούχους, η βάπτιση του δεσμοφύλακα και της οικογένειάς του.
Σύμφωνα με την προφορική παράδοση στο χωριό Ροδολίβος των Σερρών ο Παύλος καθώς πήγαινε από τους Φιλίππους στην Αμφίπολη, κήρυξε τον θείο λόγο και οι κάτοικοί του έραναν με ροδοπέταλα τον ερχομό του. Και ο λόφος όπου μίλησε πήρε το όνομά του. Έξω από την Απολλωνία σώζεται ο βράχος όπου πέρασε, στάθηκε και κήρυξε ο Παύλος. Εκεί υπήρχε πηγή, τα νερά της οποίας θεωρήθηκαν ως αγίασμα του Αποστόλου. Ακόμη διασώζεται και το βήμα όπου κήρυξε στους Βεροιείς και το οποίο είναι διακοσμημένο με ψηφιδωτές παραστάσεις του Αποστόλου.
Ο συνοικισμός του Αγίου Παύλου στη Θεσσαλονίκη συνδέεται με το πέρασμα του Αποστόλου Παύλου. Εκεί κοντά υπάρχει και η πηγή όπου σταμάτησε για να δροσιστεί και από τότε είναι γνωστή ως αγίασμα του Αποστόλου. Το ναΐδριο όπως και ο παλιός ναός που είναι εκεί κοντά, είναι αφιερωμένοι στο όνομά του. Στην ίδια περιοχή υπάρχουν και άλλες τοποθεσίες συνδεόμενες με τον Απόστολο Παύλο, όπως το νότιο παρεκκλήσι της Ιεράς Μονής Βλατάδων, που είναι αφιερωμένο στον Απόστολο σε ανάμνηση του περάσματός του από κει κατά τη φυγάδευσή του στη Βέροια. Λίγο πιο πέρα υπήρχε πηγή όπου δροσίστηκε και έμεινε γνωστή ως «αγίασμα».
Στη Σιθωνία της Χαλκιδικής λέγεται ότι πέρασε από κει και χάραξε με το σπαθί του τα βράχια. Το βουνό Άγιος Παύλος κοντά στη Νικήτη, στο οποίο ο Απόστολος διψασμένος χτύπησε με το σπαθί του ένα βράχο, μέσα από τον οποίο ανάβλυζε άφθονο νερό που εξακολουθεί και σήμερα να τρέχει. Στην Άκανθο της Χαλκιδικής, η τοπική παράδοση αναφέρει ότι ο Παύλος συνελήφθη ως θρησκευτικός ανατροπέας και φυλακίστηκε σε ένα σπήλαιο. Κατά θαυμαστό τρόπο, η είσοδος του σπηλαίου άνοιξε και ο Απόστολος κατέφυγε στην Όλυνθο και από εκεί στη Θεσσαλονίκη. Στο σπήλαιο εκείνο ανάβλυζε νερό δροσερό, το οποίο έρεε ως άγιασμα του Αποστόλου. Στην Αγορά της Κορίνθου διασώζεται το βήμα, το σημείο στο οποίο οδηγήθηκε μπροστά στον Γαλλίωνα. Παραδόσεις και τοπωνύμια συνδεόμενα με τον Απόστολο Παύλο υπάρχουν σε όλο τον ελλαδικό χώρο, τα οποία μαρτυρούν ότι η ελληνική λαϊκή ψυχή κρατά στη μνήμη της ζωντανή την έλευση του Αποστόλου των εθνών.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου