Ο Σωκράτης και η Διαλεκτική, Μαιευτική
Ο Σωκράτης γεννήθηκε το 470 π.χ. Ήταν γιός του ανδριαντοποιού Σωφρονίσκου και της μαίας Φαιναρέτης. Στα πρώτα του χρόνια ακολούθησε το επάγγελμα του πατέρα του, δεν γνωρίζουμε πολλά για την παιδική του ηλικία, ήταν όμως παιδί μεσοαστικής οικογένειας. Γνώριζε ανάγνωση, γραφή, μουσική, γυμναστική και ήταν γνώστης των ομηρικών επών. Παντρεύτηκε την Ξανθίππη και απέκτησε τρεις γιούς.
Ο ίδιος ο Σωκράτης δεν έγραψε ποτέ τίποτα. Ότι γνωρίζουμε γι' αυτόν για τις φιλοσοφικές θεωρίες του, το πληροφορούμαστε από τον Πλάτωνα και τους μαθητές του. Ο ίδιος δεν ίδρυσε ποτέ καμία σχολή, ούτε ποτέ προσέλκυσε μαθητές επί πληρωμή και ποτέ δεν ασχολήθηκε με τα φυσικά φαινόμενα.
Από ότι γνωρίζουμε, ο Σωκράτης έλαβε ορισμένα πολιτικά αξιώματα, έγινε πρόεδρος των πρυτάνεων, πολέμησε την πρόταση της θανατικής καταδίκης, την οποία θεωρούσε άδικη και παράνομη. Φυσικά εκτέθηκε αρκετά για την στάση του αυτή, η οποία δεν ήταν εύκολη και ούτε χωρίς κινδύνους, σε μια εποχή φανατισμού, εκεί που ο λαός της Αθήνας έψαχνε απελπισμένα για αποδιοπομπαίους τράγους.
Παρ' ότι δεν γνωρίζουμε πολλά για την ζωή, το έργο του και τον τρόπο ζωής αυτού του προκλητικού ανθρώπου, κατάφερε χωρίς να γράψει ούτε μια άποψη από τις σκέψεις του, σημάδεψε ανεξίτηλα τη σκέψη και τη φιλοσοφία της ανθρωπότητας.
Τα λόγια του Σωκράτη είχαν κάτι το θεϊκό, αυτό δεν το αναγνώρισε μόνο ο Αλκιβιάδης, ούτε, οι νεαροί και φιλόδοξοι νέοι της Αθήνας, που άφηναν τους δασκάλους τους και έτρεχαν πίσω του, τον αναγνώρισε και ο Απόλλων των Δελφών, όταν ο φίλος του ο Χαιρεφών πήγε στο μαντείο των Δελφών και ζήτησε από το θεό να του υποδείξει τον σοφότερο άνθρωπο. Τότε ο Απόλλων του απάντησε, ότι ο Σωκράτης είναι “Απάντων Σοφότατος”. Αυτός ο Σοφότατος άνθρωπος που ομολογούσε προκλητικά το “έν οίδα, ότι ούδέν οίδα”.
Ο Σωκράτης αναρωτήθηκε με το χρησμό που έδωσε ο Θεός Απόλλων και έκανε σκέψεις, τι λέει άραγε ο Θεός και τι εννοεί? Αφού απορούσε για πολύ καιρό, αποφάσισε να το ψάξει. Πλησίασε έναν πολιτικό ο οποίος θεωρούσε τον εαυτόν σοφότερο όλων. Συζήτησε μαζί του και ανακάλυψε ότι ο άνθρωπος αυτός φαινόταν σοφός στον κόσμο και κυρίως στον ίδιο τον εαυτόν του, αλλά σοφός δεν ήταν. Το επόμενο βήμα του Σωκράτη ήταν να αποδείξει στον κόσμο και στο ίδιο το άτομο, ότι σοφός δεν ήταν. Έτσι κατάλαβε, ότι είναι σοφότερος από αυτόν τον πολιτικό άνδρα, γιατί αυτός νομίζει ότι ξέρει, χωρίς να ξέρει τίποτα, ενώ εγώ δεν γνωρίζω ΄τίποτα, αλλά τουλάχιστον δεν νομίζω πως ξέρω κάτι.
Ο Σωκράτης δεν ήταν άθεος, ήταν όμως είρωνας και έκανε την ειρωνεία όπλο της σκέψης του, όπλο της αναζήτησης και της φιλοσοφικής έρευνας. Υπήρχε μια αμφισβήτηση στην κοινωνία, της εποχής εκείνης, που κατέληγε στην άρνηση. Ισχυρίζονταν ότι, αφού κανείς δεν μπορούσε να ανακαλύψει την αλήθεια, αλήθεια δεν υπάρχει και αν υπάρχει καμιά σημασία δεν έχει διότι δεν μας επηρεάζει. Ο Σωκράτης αντιπαραθέτει μια θετική αμφισβήτηση, αμφισβητώντας τις παραδοσιακές ιδέες και τις παραδοσιακές αρχές και αναζητά τη βαθύτερη αλήθεια των πραγμάτων. Πολύ περισσότερο, αναζητά την πρώτη αλήθεια, την αναλλοίωτη, που δεν επηρεάζεται από τις συνθήκες που δεν εξαρτώνται από τον άνθρωπο.
Ο Σωκράτης είχε ένα δικό του τρόπο επικοινωνίας με τον λαό. Ο τρόπος επικοινωνίας του, ήταν η διαλεκτική και η μαιευτική. Η σωκρατική διαλεκτική είναι η σταδιακή διαλεκτική επικοινωνία, βήμα – βήμα, που βοηθά στην αναίρεση των θέσεων του συνομιλητή και η επίσης σταδιακή προσπάθεια να εξαχθεί ένα νέο συμπέρασμα, μια νέα προσέγγιση της αλήθειας.
Με απλές ερωτήσεις εξανάγκαζε τον συνομιλητή του να φτάσει στην ακραία συνέπεια των θέσεων που υποστήριζε και εκεί αποκαλύπτονταν τα ελλιπή λογικά επιχειρήματα που χρησιμοποιούσε ο συνομιλητής του. Μέσα από πολλά ερωτήματα και απαντήσεις ο Σωκράτης οδηγούσε στη γενική αλήθεια, στην αλήθεια που υπάρχει ανεξαρτήτως των περιστάσεων και των συνθηκών, στην πρώτη αλήθεια των πραγμάτων.
Ο Σωκράτης δεν παραθέτει ο ίδιος εξαρχής κάποια θεωρία ή άποψη. Αντίθετα, όλη η διανοητική προσπάθεια της συζήτησης στρέφεται στο να εξαχθεί η σωκρατική άποψη από τον συνομιλητή του. Την μέθοδο αυτή ο Σωκράτης την ονομάζει μαιευτική. Ισχυριζόταν πως καμιά φιλοσοφική θεωρία δεν “γέννησε” ο ίδιος, αλλά πως σαν μαία, βοηθάει τον συνομιλητή του να “γεννήσει” από μέσα του την αλήθεια. Αυτό που κάνει ο Σωκράτης, είναι να βοηθήσει τον άνθρωπο να ξαναθυμηθεί, να επαναφέρει στη μνήμη του τις φιλοσοφικές σκέψεις που είναι θαμμένες μέσα του. Ο Σωκράτης αναζήτησε την αρχή κάθε ηθικής έννοιας που δεν επηρεάζεται από ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες, ούτε από την δυνατότητα αντίληψης του κάθε ανθρώπου. Αναζητούσε το απόλυτο απορρίπτοντας το σχετικό, την ουσία της ηθικής και ΟΧΙ τα ηθικά φαινόμενα.
'Ετσι, ο άνθρωπος που ισχυριζόταν πως το μόνο πράγμα που γνωρίζει είναι η ίδια του η άγνοια, σημάδεψε οριστικά την πορεία της φιλοσοφίας, υποδεικνύοντας πως η λογική σκέψη και όχι οι αισθήσεις είναι ο μοναδικός οδηγός προς την αιώνια αλήθεια.
