Ηνίοχος – Ψυχή

Ο Πλάτων στο συγκεκριμένο κείμενο έχει σκοπό να ξεκαθαρίσει τι ακριβώς συμβολίζει ο Ηνίοχος, όταν παρομοιάζει την ψυχή με ένα Ηνίοχο και τους δύο ίππους.

Ηνίοχος σημαίνει αυτός που κρατά τα ηνία τα (γκέμια). Αυτός που καθοδηγεί και καθορίζει τον προορισμό του άρματος που έχει αρμοδιότητες να οδηγήσει.

Συμβολίζεται η ψυχή με ένα Ηνίοχο και τους δύο ίππους. (Η ψυχή) μπορούμε να πούμε ότι μοιάζει με την σύμφυτη δύναμη ενός ζεύγους φτερωτών ίππων και του ηνίοχού τους.

Για κάποιο λόγο ο Πλάτων θέλει να δείξει τα δύο είδη ψυχής, την λογική και την άλογη. Ως Ηνίοχο, δηλαδή, την λογική, και ως ίππους την άλογη, εκ των οποίων ο καλός ίππος αντιστοιχεί στο θυμοειδές μέρος της άλογης ψυχής και ο κακός στο επιθυμητικό μέρος.

Εδώ μας δίνετε ο τρόπος με τον οποίο ο Πλάτωνας εξηγεί, ότι ο κρίσιμος παράγοντας ως προς την κατεύθυνση της ψυχικής συμπεριφοράς είναι, στην προκειμένη περίπτωση, η τροπή της σχέση μεταξύ των τριών τμημάτων της ψυχής, δηλαδή του λογικού, του θυμικού και του επιθυμητικού.

Στο επίπεδο της μη υλικής ζωής της, η ψυχή ζώντας υπό μία συνθήκη θεϊκότητας, διέπεται από την αντίθεση δύο τάσεων, της ανοδικής και της καθοδικής.

Η πρώτη δύναμη παραγόμενη από μία σύμπνοια μεταξύ του λόγου-νου (του ηνιόχου) και του θυμικού-βουλητικού (του αγαθού αλόγου), δημιουργεί και ενισχύει την επιθυμία της ψυχής να επικοινωνήσει με αυτό το θεϊκό, να εγερθεί στην υπερουράνια περιοχή, να ζήσει εκεί την ιδεατή πραγματικότητα και έτσι αναπτύσσοντας διαρκώς την ικανότητά της να ανέρχεται στην αθάνατη διάσταση της ατομικότητας της.

Ο Σωκράτης περιγράφει την ψυχή ως μία αθάνατη ουσία η οποία κινείται στον υπερουράνιο χώρο διαιρεμένη σε τρία μέρη, τα δύο από τα οποία έχουν μορφή αλόγου και το τρίτο μορφή ηνιόχου, το ένα κακότροπο, που συμβολίζει το αισθησιακό στοιχείο του ανθρώπου και την ευτέλεια της σάρκας και το άλλο πνευματικό που συγγενεύει με τους θεούς και μπορεί να ατενίζει υπερουράνιο κάλλος.

Το ένα, λοιπόν από τα δύο άλογα, αυτό όπου είναι στην καλύτερη θέση, έχει σώμα στητό και καλοδεμένο, τον αυχένα του ψηλό, τη μύτη του γαμψή, είναι άσπρο με μαύρα μάτια, είναι φιλότιμο, συνετό και σεμνό, αγαπάει την αληθινή δόξα, δεν έχει ανάγκη από χτυπήματα, αλλά καθοδηγείται μόνο με λόγο και το παράγγελμα, το άλλο, πάλι, έχει στραβό σώμα, είναι παχύ, κακοσχηματισμένο, με χοντρό αυχένα και κοντό λαιμό, πλατυπρόσωπο, μαύρο με μάτια γκριζογάλανα και αιματώδη, ρέπει στην ύβρη και την αλαζονεία, είναι κουφό και έχει τριχωτά αυτιά, και πολύ δύσκολα υπακούει στα χτυπήματα με το μαστίγιο και στα κεντρίσματα.

Ο ΙΠΠΟΣ συμβολίζει το ανεξέλεγκτο γενετήσιο ένστικτο και την ορμή συναισθήματος, μαζί και τα δύο προσδιορίζουν το απρόβλεπτο της αδεσμεύτου φύσης του. Η συχνή εμφάνιση του ίππου φέρει σε επαφή το ά-λογο μέρος της ψυχής με τα τρία επίπεδα της ύπαρξης, την θνητή, την ενδιάμεσο και την αθάνατη.

Το Θυμοειδές/συναισθηματικό είναι ο Λευκός Ίππος, που εκπροσωπεί την ευαισθησία, την καλή συναισθηματική σχέση ίππου/ιππέως, το θάρρος, την τόλμη, την αποφασιστικότητα και την προθυμία να συνεργασθεί.

Ο Ηνίοχος μπορεί να θριαμβεύσει όσο το άσπρο άλογο κρατάει γερά. Δε χρειάζεται να το χτυπήσει για να το οδηγήσει αρκεί μια εντολή και ένας λόγος.

Το Επιθυμητικό/ενστικτώδες -μαύρος ίππος εκπροσωπεί, το ανυπάκουο επιθετικό και ασταθές. Είναι τα πάθη και το ενστικτώδες, αυτό που διεγείρει πάσης φύσεως ηδονές εις το σώμα, είναι ο κακός ίππος. Έχει όμως την δυνατότητα να εκπαιδεύεται και να διαπλάθεται για της συνήθειας.

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα η ψυχή έχει δύο αντιθετικής υφής ροπές, το ΛΟΓΙΣΤΙΚΟΝ-ΦΡΟΝΗΣΗ-ΔΙΑΚΑΙΟΣΥΝΗ, δηλαδή ο ΗΝΙΟΧΟΣ και τα ασυγκράτητα πάθη, συναισθήματα, δηλ. Οι δύο ίπποι. Η ψυχή όμως έχει την δυνατότητα να αναπτύξει την θετική ή την αρνητική πλευρά των κινήτρων και των ροπών αυτών των ίππων. Γι' αυτό και ο Πλάτων τους αναφέρει ως πτερωτοί.

Ο Ηνίοχος κατευθύνει το επιθυμητικό και το θυμοειδές μέρος της ψυχής προς την οδό της αρετής πχ. Στη σοφία, την ανδρεία, τη σωφροσύνη, την δικαιοσύνη.

Η ηνιόχηση του ανθρώπινου οχήματος είναι κατ' ανάγκη επίπονος και δύσκολη. Μεταξύ επιθυμιών και λογικής κινείται η ψυχή ταυτιζόμενη πότε με το άλογον, άστατον και άπληστο μέρος της και πότε με το σοφό, αιώνιο και αυτάρκη σύντροφό της. Γι' αυτό και δεν είναι περίεργο που οι διαθέσεις της δεν είναι σταθερές αφού μη γνωρίζουσα την φύση της ουσίας της, αμφιταλαντεύεται, κυκλοθυμικά, ανάμεσα σε υπερβολές και ελλείψεις, αναζητώντας τον άξονα της ισορροπίας της

(Το επιθυμητικό κατακερματίζει την ψυχή, ενώ ο νους την ενώνει, αλλά η ψυχή είναι και το επιθυμητικό και ο Νους).

ΤΟ ΛΟΓΙΣΤΙΚΟΝ είναι η ικανότης του συλλογίζεστε, που αναπτύσσεται μέσω της μνήμης τον νουν με σκοπό την αναζήτηση και ανεύρεση γνώσης, αυτό είναι ο ΗΝΙΟΧΟΣ.