Αρχαίες Ελληνίδες Φιλόσοφοι

Σε όλο τον κόσμο είναι γνωστός ο Σωκράτης, ο Αριστοτέλης, ο Πλάτωνας και οι φιλοσοφίες τους. Μέσω αυτών διαμορφώθηκε σχεδόν όλη η πορεία της παγκόσμιας ιστορίας από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα.

Τα διδάγματά τους, η διάδοση της γνώσης, το ερευνητικό πνεύμα αποτέλεσαν το εφαλτήριο για σημαντικά μεταγενέστερα ιστορικά  γεγονότα. Μέσα σε αυτόν τον ανδροκρατούμενο φιλοσοφικό κόσμο αγνοούμε ότι υπήρξαν και γυναίκες φιλόσοφοι, οι οποίες συνέβαλαν στο θαύμα της Αρχαίας Ελλάδος. Θα μπορούσαμε να τις χαρακτηρίσουμε και ως “επαναστάτριες”, αφού στα περισσότερα ελληνικά εδάφη δεν ήταν επιτρεπτή η εκπαίδευση των γυναικών, πόσο μάλλον το δικαίωμα να φιλοσοφούν.

Η γυναίκα κατά την κλασική αρχαιότητα δεν είχε δικαίωμα ψήφου και δεν ήταν επιτρεπτό να συζητά για φιλοσοφία, πολιτική και τέχνες. Όφειλε να απέχει από θέματα που απασχολούσαν τους άντρες.

Την γυναίκα της εποχής εκείνης την διέκρινε η σεμνότητα, η ομορφιά και η υγεία. Μετά τον 5ον π.χ. αιώνα πολλοί ποιητές και καλλιτέχνες άρχισαν να παρουσιάζουν στα έργα τους γυναίκες με έντονη προσωπικότητα με προδρόμους τον Πλάτωνα και τον Σωκράτη.

Η Υπατία: ήταν Ελληνίδα νεοπλατωνική φιλόσοφος, αστρονόμος και μαθηματικός. Υπήρξε διευθύντρια της νεοπλατωνικής σχολής στην Αλεξάνδρεια. Δίδαξε φιλοσοφία και αστρονομία.

Πατέρας της ήταν ο μαθηματικός και αστρονόμος, Θέων, ο οποίος δεν στάθηκε ποτέ εμπόδιο στη μόρφωσή της. Η Υπατία σπούδασε στην Αθήνα και επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια, όπου και δίδαξε φιλοσοφία στους νέους της πόλης.

Είχε μαρτυρικό θάνατο το 415 μ.χ., σε ηλικία 60 ετών. Έπεσε θύμα πολιτικών ανταγωνισμών. Την απήγαγε ο όχλος και τη μετάφερε σε μία εκκλησία, όπου την έγδυσαν και την έγδαραν ζωντανή. Όταν πέθανε, διαμέλισαν το σώμα της και έριξαν τα κομμάτια της στη φωτιά.

Ο Σωκράτης γράφει για την Υπατία, ότι έφτασε σε τέτοια ύψη ευρυμάθειας, ώστε ξεπέρασε όλους τους φιλοσόφους της εποχής της, ανέλαβε την πλατωνική σχολή που είχε ιδρύσει ο Πλωτίνος και έδινε τις φιλοσοφικές της διαλέξεις σε όλους εκείνους που ήθελαν να την ακούσουν. Δίδασκε από το σπίτι της καθημερινά, αλλά έδινε επίσης διαλέξεις με θέμα πάντα την φιλοσοφία του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη.

Η σωφροσύνη της Υπατίας, εκδηλωνόταν με την πλήρη σεξουαλική αποχή, την περίφημη αρετή που ενίσχυε τη φήμη της για αγνότητα την οποία διέδιδαν παντού οι μαθητές της. Έμεινε παρθένος μέχρι το τέλος της ζωής της.

Η Θεανώ η Θουρία: ήταν αρχαία Ελληνίδα μαθηματικός, φιλόσοφος, αστρονόμος, συνθέτρια, ποιήτρια και χορεύτρια. Καταγόταν από τους Θούριους της Κάτω Ιταλίας και έζησε τον 6ο αιώνα π.χ.. Είναι μία από τους Πυθαγόρειους φιλοσόφους και θεωρείται η διασημότερη γυναίκα αστρονόμος και κοσμολόγος της αρχαιότητας. Λέγεται ότι διατύπωσε την θεωρία της “Χρυσής Τομής” καθώς και την θεωρία της “Αρμονίας των Σφαιρών”.

Η Θεανώ ήταν κόρη του ιατρού Βροντίνου. Το όνομα Θεανώ ήταν ένα ιδιαίτερο και σημαδιακό όνομα για εκείνη την εποχή. Θεανώ ονομαζόταν στην Ιλιάδα η ιέρεια της Αθηνάς.

Η Θεανώ γνώρισε τον Πυθαγόρα σε μία ομιλία του φιλοσόφου στον ναό της Ήρας προς τις γυναίκες της πόλης. Αρχικά υπήρξε μαθήτριά του και συνέχεια σύζυγός του αν και κατά 30 χρόνια μεγαλύτερός της. Η ίδια δίδαξε αστρονομία και μαθηματικά στις Σχολές του Πυθαγόρα στον Κρότωνα και μετά το θάνατο του συζύγου της στη Σάμο, επιμελήθηκε τη διάδοση της διδασκαλίας και του έργου του σε όλο τον Ελλαδικό χώρο και στην Αίγυπτο. Η ίδια ανέλαβε την διοίκηση των Πυθαγορείων σχολών. Μετά τον θάνατο του Πυθαγόρα, όπως συνηθιζόταν στην αρχαία Ελλάδα, η Θεανώ έπρεπε να παντρευτεί κάποιον συγγενή του άντρα της ή έστω κάποιον πολύ έμπιστό του έτσι ώστε να εξασφαλισθεί η δική της προστασία αλλά και η προστασία της κληρονομιά και παράδοσης του Πυθαγόρα. Έτσι σύζυγό της έγινε ο στενός μαθητής του Αρίσταιος.

Στο έργο της περί του Σύμπαντος διατύπωσε την θεωρία ότι το σύμπαν αποτελείται από δέκα ομόκεντρες σφαίρες που κινούνται γύρω από μία κεντρική φωτιά: τον Ήλιο, την Σελήνη, τον Κρόνο, τον Δία, τον Άρη, την Αφροδίτη, τον Ερμή, την Γη και την αντι-Γη. Επίσης υπάρχουν και τα άστρα που είναι σταθερά. Οι αποστάσεις ανάμεσα στις σφαίρες και την κεντρική φωτιά έχουν τις ίδιες αναλογίες με τα διαστήματα της μουσικής κλίμακας. Αυτή της η θεωρία επηρέασε τον σύζυγό της τον Πυθαγόρα έτσι ώστε να ξεκινήσει να μιλά για την “Αρμονία των Σφαιρών” και του Σύμπαντος.

Η Θεανώ και οι κόρες της θεωρούνταν σημαντικές ιατροί και μάλιστα σε μια διαφωνία με τον ιατρό Ευρώφωνο σχετικά με την ανάπτυξη του εμβρύου, απέδειξαν ότι το έμβρυο μπορεί να γεννηθεί επιτυχώς μόνο μετά από τουλάχιστον επτά μήνες κυοφορίας.

Η Θεανώ πέθανε τον 5ο αιώνα π.χ. Και λέγεται ότι θάφτηκε κοντά στην Πυθαγόρεια Σχολή.

Εκτός από αυτές, υπήρξαν και άλλες σημαντικές γυναικείες μορφές στη φιλοσοφία, στην αστρονομία και τα μαθηματικά που βοήθησαν στην ανάπτυξη των επιστημών, μερικές από αυτές είναι:

Η Αρήτη: της Κυρήνειας που έζησε τον 5ο αιώνα πχ. Σύγχρονη του Σωκράτη, δίδασκε φιλοσοφία στη σχολή της Αττικής.

Η Διοτίμα: από τη Μαντινεία – φιλόσοφος, ήταν ιέρεια από την αρχαία Μαντίνεια της Αρκαδίας . Γνώριζε την πυθαγόρεια αριθμοσοφία καθώς και τα ποιο δύσκολονόητα γεωμετρικά θεωρήματα.

Η Περικτιόνη φιλόσοφος που έζησε τον 5ον αιώνα π.χ., ήταν η μητέρα του μεγάλου φιλοσόφου Πλάτωνα . Λέγεται ότι ήταν απόγονος του Σόλωνος του Αθηναίου νομοθέτη και σοφού. Ο πατέρας της ονομαζόταν Γλαύκων και ο θείος της ήταν ο Κριτίας. Υπήρξε μαθήτρια του Πυθαγόρα και δίδασκε στη σχολή του.

Η Αίθρα: Ήταν κόρη του βασιλιά της Τροιζήνος Πιτθέα και μάνας του Θησέως. Υπήρξε δασκάλα της αριθμητικής (λογιστικής)δίδασκε τους νέους με τη χρήση άβακα και συμβόλων (κρητικομυκηναϊκό σύστημα) από τον 10ον αιώνα π.χ.

Η Αριγνώτη: Φιλόσοφος, συγγραφέας, μαθηματικός από την Σάμο. Ο Πορφύριος την αναφέρει ως θυγατέρα του Πυθαγόρα.

Η Δαμώ: Θυγατέρα του Πυθαγόρα και της Θεανούς, δίδαξε τα πυθαγόρεια δόγματα στην Σχολή του Κρότωνος. Μετά την διάλυση της Σχολής, η Δαμώ στην οποία ο Πυθαγόρας είχε εμπιστευτεί τα γραπτά του έργα, με την ρητή εντολή να μην τα ανακοινώσει σε αμύητους, κατέφυγε στην Αθήνα. Για μεγάλο χρονικό διάστημα τήρησε την παραγγελία του πατέρα της. Αργότερα όμως δημοσίευσε μόνο την γεωμετρική διδασκαλία του Πυθαγόρα, με την βοήθεια του Φιλολάου και του Θυμαρίδα.

Η Βιτάλη: Ήταν κόρη της Δαμούς και εγγονή του Πυθαγόρα. Γνώστρια των πυθαγόρειων μαθηματικών. Η μητέρα της Δαμώ προτού πεθάνει της εμπιστεύτηκε τα “υπομνήματα” δηλαδή τα φιλοσοφικά κείμενα του πατέρα της.

Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε πάρα πολλές ακόμα γυναίκες που διέπρεψαν στις επιστήμες, στις τέχνες, την ποίηση και τη φιλοσοφία, στην αστρονομία και βοήθησαν στην εξέλιξη της πολιτικής και κοινωνικής ζωής.

 

Απολλώνιος ο Τυανεύς

Γι' αυτόν τον Έλληνα Φιλόσοφο γράφτηκαν πολλά και ενδιαφέροντα από τους μετέπειτα ιστορικούς φιλοσόφους και συγγραφείς. Θα μπορούσαμε να αναφερθούμε όσο ποιο συνοπτικά γίνεται για τον Απολλώνιο τον μεγάλο αυτό Φιλόσοφο.

Ήταν μία μεγάλης αξίας προσωπικότητα που επηρέασε σημαντικά την πορεία της εξέλιξης της φιλοσοφικής σκέψης. Ο Απολλώνιος ο Τυανεύς γεννήθηκε στην ελληνική πόλη Τύανα της Καππαδοκίας περίπου το 60 π.χ και έμεινε γνωστός ως ο “Απολλώνιος ο Τυανέας”. Ο φιλόσοφος Φιλόστρατος γράφει, πως η μητέρα του Απολλώνιου είδε ένα όνειρο λίγο πριν από τη γέννησή του. Της παρουσιάστηκε στο όνειρό της ένας Θεός. Όταν τον ρώτησε για το μέλλον του παιδιού που θα γεννούσε, αυτός της απάντησε: “Θα γεννήσεις Εμένα”.

Ο Απολλώνιος μιλούσε άπταιστα την ελληνική διάλεκτο. Σε ηλικία 14 χρόνων μαθήτευσε δίπλα σε μεγάλους φιλοσόφους της εποχής, αλλά περισσότερο τον κέρδισε η πυθαγόρειος φιλοσοφία. Κατάγετε από εύπορη οικογένεια και όταν πληροφορήθηκε τον θάνατο του πατέρα του επίστρεψε στην Τύανα για να το θάψει. Εκεί μοίρασε την περιουσία του στους συγγενείς για να απαλλαγή από την προσκόλληση της κατοχής της ύλης.

Από μικρή ηλικία φανερώθηκαν τα πλούσια χαρίσματά του, η ευφυία του, η πολύ μεγάλη ευφράδεια και η δυνατή μνήμη του. Αναγνωρίστηκε ως “Θείος Άνθρωπος” σχεδόν από όλους τους λαούς της Μεσογείου.

Υπήρξε ένας αληθινός φιλόσοφος όχι μόνο από τις διδασκαλίες που διέδωσε αλλά κυρίως από τον τρόπο που τις εφάρμοζε. Υπήρξε ένα πρακτικός φιλόσοφος και για κάθε διδασκαλία του έβρισκε ένα πεδίο εφαρμογής μέσα στην κοινωνία. Ο ίδιος ασκούσε δίαιτα για το σώμα σαν αποτέλεσμα της πνευματικής του εξέλιξης, άσκησε τον αυτοέλεγχο και την πενταετή σιωπή. Σε όλη του την ζωή τον συνόδεψε η Αξιοσύνη και η Αρετή.

Υπήρξε ιερέας του Ασκληπιού, έζησε ζωή ενάρετη, λιτή, αποποιούμενος τα υλικά αγαθά και καταδικάζοντας αυστηρά τις καταχρήσεις, την χλιδή και την αμαρτία. Δεν τον διέκρινε η εγωπάθεια, πάντα έλεγε πως ό,τι πετύχαινε οφειλόταν στην ιδιαίτερη ανθρώπινη μύησή του και πως ότι μπορεί να κάνει Ένας, μπορούν να το κάνουν Όλοι.

Γνώριζε τη γλώσσα των πουλιών εξαφανιζόταν και εμφανιζόταν κατά βούληση σε άλλο τόπο ενώ υπάρχουν αναφορές ότι βρισκόταν σε δύο σημεία ταυτόχρονα. Θεράπευε ψυχές και σώματα με ένα απλό άγγιγμα, ήταν απίστευτος γλύπτης, ζωγράφος, προφήτης και ρήτορας. Το σώμα του δεν βρέθηκε ποτέ στον τάφο του, όπως έγραψε ο Φιλόστρατος.

Ταξιδεύοντας σχεδόν σε όλον το τότε γνωστό κόσμο, Ανατολή και Δύση ήρθε σε επαφή με πολλά και διαφορετικά ιερατεία. Οι Ιερείς τον αποδέχονταν σαν ένα μεγάλο Ιερέα ο οποίος είχε την ικανότητα να επικοινωνεί με άλλες διαστάσεις και άλλα υπερ-ανθρώπινα όντα. Ο μαθητής του Δάμις ο Νινευϊτης τον ακολουθούσε στις περιπλανήσεις του και κράταγε σημειώσεις οι οποίες αργότερα δόθηκαν στον φιλόσοφο Φλάβιο Φιλόστρατο με την εντολή να συγγράψει το βίο του επιφανούς αυτού Θείου Ανδρός.

Ο Απολλώνιος ασχολήθηκε με την αναγέννηση και την διατήρηση σε υψηλά επίπεδα των Ιερατείων τα οποία βρίσκονται γύρω από την Μεσόγειο. Ταξίδεψε στην Κύπρο, την Έφεσο, τη Χίο, τη Ρόδο, την Κρήτη, την Αθήνα και τη Σπάρτη. Αργότερα επισκέφτηκε την Αίγυπτο, την Ιταλία και την Ισπανία. Η ισχυρή θέλησή του να ενώσει τη δύναμη όλων, τον έφερε σε σύγκρουση με το κατεστημένο και έτσι φυλακίστηκε και εκδιώχθηκε από τον Δομιτιανό. Γρήγορα όμως ελευθερώθηκε και συνέχισε απτόητος το ιερό του έργο.

Ο Απολλώνιος δεν είχε ποτέ σπίτι, ούτε ήθελε να αποκτήσει. Περιπλανιόταν με μακριά μαλλιά και λινά ρούχα. Απείχε από την κρεατοφαγία και οινοποσία. Η προφητικές και τηλεπαθητικές ικανότητες του ήταν τέτοιες που η φήμη του απλώθηκε σε όλον τον τότε ρωμαϊκό κόσμο. Οι Άραβες συγγραφείς τον αποκάλεσαν “ημίθεο” και σώζονται στην αραβική γλώσσα φιλοσοφικά κείμενά του.

Ο ίδιος δεν έκανε επίδειξη των δυνάμεών του, βοηθούσε ανθρώπους και λαούς που είχαν άμεση ανάγκη, με στόχο την επαναφορά των ανθρώπων στο λογικό δρόμο. Θεράπευε πάρα πολλούς ανθρώπους από ανίατες ασθένειες, εμφανιζόταν σε πολλά και διαφορετικά μέρη ταυτόχρονα, έκανε προγνώσεις για το άμεσο μέλλον που επαληθεύονταν, καταλάβαινε όλες τις γλώσσες χωρίς ποτέ ο ίδιος να τις έχει διδαχθεί.

Αν κάποιος έχει τη δυνατότητα να εμβαθύνει ποιο πολύ στη μελέτη και την έρευνα για την ζωή και το έργο του Απολλώνιου, καταλαβαίνει ότι ο Απολλώνιος ξεφεύγει από τα ανθρώπινα πλαίσια.

Ο ίδιος τον βλέπουμε να διορθώνει και να κατευθύνει ιερείς και ιερατεία για να αποκατασταθεί με πιο σωστό τρόπο η επικοινωνία των ανθρώπων με την Δύναμη, το Ισχυρό, το Θείο.

Δίδασκε τον σφαιρικό τρόπο αντίληψης των πραγμάτων, την ανεκτικότητα στο διαφορετικό, την αναζήτηση της αλήθεια και την αποφυγή από τον φανατισμό και τον δογματισμό που βλάπτει τους ανθρώπους. Δίνει σημασία και στην παραμικρή λεπτομέρεια της καθημερινής ζωή του απλού ανθρώπου, γι' αυτόν τον βλέπουμε να κατευθύνει βασιλείς αλλά και να συγκρούεται με το κατεστημένο της εποχής . Η ζωή και το έργο του Απολλώνιου του Τυανέα μπορεί να αποτελέσει πρότυπο και πηγή πρακτικών εφαρμογών για όποιον θέλει να ακολουθήσει ένα δρόμο εξέλιξης, ένα δρόμο ισχύος με ανοιχτό μυαλό και χωρίς εμφυτεύσεις, προκαταλήψεις, με στόχο ένα καλύτερο άνθρωπο.

Ο Απολλώνιος έκανε πολλά θαύματα. Επί Δομιτιανού στη Ρώμη φυλακίζεται και δικάζεται και την ημέρα της δίκης του εξαφανίζεται μέσα από το δικαστήριο και παρουσιάζεται 200 χιλιόμετρα πιο μακριά στο χώρο της Δικαιαρχίας, όπου είχε στείλει πριν τον Δάμι προφητεύοντας του να πάει εκεί και να περιμένει, μαζί με τον Δημήτριο όταν ακόμα βρισκόταν στην φυλακή.

Οι κατηγορίες εναντίον του Απολλώνιου που φυλακίστηκε και θα τον οδηγούσαν στο θάνατο, ήταν: Πρώτον: Συνωμοσία κατά του αυτοκράτορα, Δεύτερον: Κατηγορία Μαγείας κυρίως λόγω των δυνατοτήτων του Απολλώνιου, Τρίτον: Κατηγορία ότι το πλήθος λόγω των ικανοτήτων του, των θαυμάτων και των προφητειών του, τον λάτρευε ως Θεό. Παρ' ότι οι μαθητές του Δημήτριος και Δάμις και οι φίλοι του τον συμβούλευαν να φύγει στην Αίγυπτο ή την Λιβύη για να σωθεί, αυτός αντί τα αποκρούει τις προτάσεις φυγής του, παρουσιάζεται αυθόρμητα στη Ρώμη για να δικασθεί.

Ο μαθητής του ο Δάμις ξέσπασε σε δάκρυα πιστεύοντας ότι δεν θα ξαναδεί τον Απολλώνιο ζωντανό. Ο Απολλώνιος άπλωσε το χέρι του και του είπε: “Πιάσε με, και αν σου ξεφύγω, είμαι οπτασία, αν όμως δεν χαθώ, είμαι ζωντανός και δεν έχω χάσει το σώμα μου”. Οι μαθητές του νόμισαν ότι δεν έχει απολογηθεί, διαφορετικά θα είχε θανατωθεί.

Ο Απολλώνιος που γνώριζε τις σκέψεις τους, είπε: “Έχω απολογηθεί και απαλλάχθηκα από την κατηγορία. Η απολογία μου τελείωσε σήμερα, πριν λίγο, κοντά στο μεσημέρι”. Τότε ο Δημήτριος, “οι πράξεις και τα λόγια σου είναι θεόπνευστα και σε κάποιο Θεό οφείλεται αυτό που τώρα συμβαίνει.

Ο Απολλώνιος έζησε κοντά στα εκατό χρόνια, όπου πραγματοποιείται και το μέγα γεγονός της Ανάληψης του Απολλώνιου. Λένε πως πέθανε στην Λίνδο και πως μπήκε στο ιερό της Αθηνάς και εκεί εξαφανίσθηκε. Άλλοι λένε ότι ζούσε στην Κρήτη και αργά το βράδυ πήγε στο ιερό της Δίκτυννας. Εκεί οι φύλακες τον συνέλαβαν τον έδεσαν με την κατηγορία του μάγου. Ο Απολλώνιος λύθηκε, και μάλιστα φώναξε τους φύλακες να τον δουν, πήγε προς τις πόρτες του ιερού που άνοιξαν διάπλατα και μόλις βγήκε έκλεισαν πίσω του, ενώ ακούστηκαν μελωδικές φωνές, “Πορεύσου από την γη, πορεύσου στον ουρανό, πορεύσου”

Ο Απολλώνιος έλεγε πως, “Η ψυχή είναι αθάνατη και δεν ανήκει σε σένα, αλλά στην Δύναμη” Το σώμα μαραίνεται και αυτή σαν γρήγορο άλογο ελευθερώνεται από τα δεσμά, φεύγει γρήγορα και γίνεται ένα με τον ελαφρό αέρα αποδοκιμάζοντας την φοβερή και δυσβάσταχτη φροντίδα.

Έλεγε, ότι όσο είσαι ζωντανός θα προσπαθείς να βρεις εξηγήσεις, κάποτε που δεν θα υπάρχεις πια, θα τα κατανοήσεις. Ο παρόν κόσμος είναι μία φυλακή αυταπάτης από την οποία πρέπει να ελευθερωθεί η ψυχή του ανθρώπου, ώστε να ανέλθει. Κάθε όν οφείλει να αναλάβει την ευθύνη για την δική του ύπαρξη.

Πολλά έχουν γραφτεί για τον Θεόσταλτο αυτό Άνδρα. Μεταξύ άλλων, θα κρατήσουμε, αυτό : “Ο καθένας είναι άρχοντας του εαυτού του, δεν υπάρχει κανένας άλλος άρχοντας και με το να κυριεύσεις τον εαυτόν σου, θα έχεις έναν αφέντη όμοιο του οποίου είναι δύσκολο να βρεις”.